søndag 18. april 2021

Ein biolog skreiv ei bok om alt som gjekk føre seg på 1x1m jord i ein skog. Går det an? 1 bok? 10 bøker? Kor mange? Uendeleg mange, vil eg tru. Røyndomen kan i nokon grad bli teke imot, forstått, bearbeida. Men er også bortanfor vår erkjenning, og uendeleg djup. Det kan vere verdt å reise verda rundt for å sjå nye ting, eller bli kjent med nye menneske. Det kan vere bra med noko kulturutveksling. Men best er det å halde seg til "de nære ting". Det er ein uendeleg ressurs, får ein seie (i alle fall så lenge vi menneske lever harmonisk med tinga, respekterer deira natur).

lørdag 17. april 2021

 VTB har artikkel om korleis det gjekk med skuleklasse frå Vinje, kvar dei flytta etc. Same med NRK no. Veldig bra, og veldig interessant. Ting har byrja å bli eksistensielle (bygd, befolkning), og ein må søke å forstå, dersom ein vil overleve. Eg prøvar også det, å forstå. 

Eit par poeng er: Kva som er visdom, kan ein ofte berre sjå i lengre perspektiv, generasjonsperspektiv. Ein kan reise til byen og ha det gøy, og så 20 år seinare skjøne at det skulle ein ikkje ha gjort. Eller: Blitt prega av miljø, kulturar, tankeretningar etc. og så 20 år seinare... etc. Dette kunne ein berre ha visst på førehand ved å hente visdom. Men då har livet gått vidare. Difor bør ein vere varsam med å lytte til for unge menneske som uttalar seg om kva som er lurt etc. for bygdevekst. Sameleis med menneske som allereie er situerte i ikkje-vise miljø. Og kva dette er, er ikkje alltid så lett å seie.  

Eit anna poeng: Dei fellesskap, miljø, kulturar som blomstrar og "rir stormen av", kan vere heilt annleis enn det "vi" ynskjer. (Spørsmålet om kven "vi" er, blir no også aktualisert). Ikkje-liberale, fundamentalistiske, anti-vitskaplege, kvinneundertrykkande etc. Eit interessant og viktig poeng framlagt av til dømes D Orlov. Eit slikt miljø kan skape ein haug med born, dyrke eigen mat etc., og overleve, medan urbane, liberale elitar døyr ut. 

Eit epistemologisk brot - korleis kan miljø som ikkje er overeins med røyndomen, likevel vere meir i harmoni med røyndomen? Eg meiner: Epistemologien må brytast opp; den snevre, vitskapleg stringente epistemologien (godt til sitt bruk, kanskje) brytast opp av den ville og uregjerlege røyndomen, og ingen veit heilt kva heilskapsbiletet då blir. Klassisk Kuhn og Popper og Lakatos (skjønt, Popper er ein smule for epistemologisk pessimistisk). 

tirsdag 13. april 2021

 Metafor. Det brukar vi heile tida. Vi kan ikkje unngå det. For mykje av røyndomen er mystisk for oss, og bortanfor vår erkjenning. Eller vi erkjenner det, og kan ikkje fange det i ord. Berre ved å peike mot eit fenomen, "overføre det" til eit anna fenomen. Noko skiljer dei, noko sameiner. Og innsikt vert uttrykt, opna for. Og ein metafor kan ein fundere på, reflektere om, trekke vidare. Men ein metafor blir jo aldri meir enn "dels" dekkande. Og ein metafor avslører også djubda i kulturen vår, i det vi er opptekne av, det vi "ser" etc. 

Så ein metafor kan vere at vi menneske kan ha "røter". Vere "rotfesta". Dersom dette er ein meiningsfull og dekkande metafor, så kan vi sjå på tre og planter, og kva det vil seie for dei å ha røter og vere rotfesta. Og tenke at noko slikt kan det vere for oss også. 


mandag 12. april 2021

 Nytt fag i vgs? Det var eit forslag, men som Nyhus og Skagen peikar godt på i hhv. VL og Dag og Tid, så er det historie som gjer oss til den vi er, og fag som rlg, samf. fag og historie formar også vår samfunnsidentitet. "Dei døde vil kome oss til hjelp", seiast det i eit russisk ordtak. Eg funderer mykje på det ordtaket. I det heile er vår avhengigheit av "den historiske straumen" (naturlegvis) underkommunisert i liberal ideologi (desse tinga går også attende til opplysningstida sine debattar, d. e. i kva grad historie, myte, dogmer, tru etc. er viktige (Goethe, tysk romantikk etc.), vs. "rein fornuft" (Voltaire, Kant etc.) eller "rein natur" (Rosseau) eller også "rein vilje" (Nietszche). Også underkommunisert (også dette: naturlegvis) er korleis desse debattane foregår innanfor ramma av post-middelalder-kristne strukturar. (Høgmiddelalderen var også rimeleg mangfaldig, for øvrig). Ein kan seie at historisk kjennskap, tradisjon mm. er viktig, og det ville eg vere samd om. Samstundes spørst det om slikt kan haldast i hevd utan også handgripelege "forhold" (sosialt, religiøst, biologisk etc.) "Bunden med sterke røter til menneske og til ting". (Og også mangt anna!)

lørdag 10. april 2021

Kultur-diskusjon om born, kjønn, fars- og morsroller har det vore stadig i dei siste tiåra. Då eg var student, hadde vi den kristenkonservative sida som la fram ein del argument for det ein kalla "tradisjonell" forståing. (Så var det den liberale (+ andre ideologiske straumar) på andre sida). Noko tankevekkande, igjen, er å bli klar over ting som ikkje vart sagt, på nokon side av bordet, så å seie. Båe sidene dela, umedvite, premiss - og hadde mange blindfelt. 

Til dømes: Born treng ein far og ei mor, dette er menneskenatur, kunne bli sagt. Men til denne "sida", kunne ein også spørje: Er det også natur at born treng ein storfamilie? Kontakt med jord? Handverk? Kontakt med dyr? Lokalsamfunn? Tradisjonskultur? Rituale og visjon og levevegar, utmynta i fellesskap (kyrkje)? Etc. Eller skal desse tinga overlatast fullt og heilt til "det liberale rommet" (i praksis forma mykje av stat og marknad)? 

På éin måte kunne andre "bord-deltakarar" vore med og fremja visjonar som skilde seg frå båe sider i "dikotomien" i kulturdiskusjonen den gongen. Sagt annleis, ein kunne peike på at det som i Noreg i vår tid vart kalla "kristenkonservativ" ikkje er ein tidlaus og opplagt kategori, men ein historisk betinga sådan, på veldig komplekst vis. Ein del byrja etter kvart å skjøne dette, og tok i bruk kategorien "klassisk", i staden. Dette fører oss likevel ikkje mykje nærare ei god forståing. 

fredag 9. april 2021

Politisk kvarter. Spennande å fylgje. Ofte også pga. det som ikkje blir sagt. I går: CO2-avgift som middel for å stanse klimakrisa. Eg kom til å tenke på kva ein russisk sosiolog sa: Komplekse system som byggjer seg opp, er i regelen irreversible. Så også her: Grepa som må til for å ha meir skaparverks-venleg livsform, går like til sjel og hjarta og kropp, både av samfunn, økosystem, menneskeliv. Litt som då dei fyrste kristne sa "vend om" inn i romarriket. Det tok nokre hundre år før det monna, så å seie. 

I dag: Barnefødslar. Sp vil ha økonomiske incentiv. Noko har endra seg: Før vart dette sett som "anathema" pga. overtydingar knytt til arbeidsliv, likestilling etc. Men fødselsraten er no allment kjent, og anerkjent. M Fasting og A Eskild, fagpersonar, har poengtert at økonomiske incentiv ikkje vil monne, slik også programleiaren understreka. Det dreier seg heller om grunnleggjande livsmeining - om vår natur som menneske. Eg kom til å tenke på Chryssavgis, den ortodokse rådgjevaren til patriarken: Slik vi behandlar og forholder oss til skaparverket, slik behandlar og forholder vi oss til menneske. 

Vegar vidare, kvar går dei? Politikarane er på mange vis rådlause, fordi dei driv med politikk, og ikkje har djupe historiske røter eller tid til å kjenne dei "globale" perspektiva. I politisk kvarter vart det sagt at barnefødslar mest har å gjere med "kva menneske fritt veljer". Den tunge og omfattande ideologien - som politikarane sjølve fremjar dag for dag - er skjult for auga deira. Mykje ved denne ideologien er godt, men mykje er altså også dysfunksjonelt, på mange vis. 

Vegane vidare er uansett ikkje opplagte. Skjønt - meir enn dette må vi kunne seie. Og det funderer eg på - kva skal ein seie? Eg hentar inspirasjon frå patriarken og paven og det norske bispemøtet - og andre - så får vi sjå. 

onsdag 7. april 2021

Nokre val er små, andre er store. Dei store vala får konsekvenser for fleire generasjonar nedover. Det er éi innsikt av å lese eiga slektshistorie. Skjønt. Mange små val kan også vere store, på sikt.
"Rytme". Rheu, streu. Rhein, straum. Det handlar om flyt. Om flyten i skaparverket - for skaparverket er fullt av rytmar, også kroppen vår. Afrikanske rytmar spring ut av rytmane i landsbylivet. Sym-foni, samlyd av rytmar. Nokre er tunge, stadige. Basstromma, vekslinga av sesongar. Andre er leikande, improviserande, eksperimenterande. Slik er livet. Det kan også vere dis-harmo-ni. "Ikkje knytt saman i ledd". Då blir det ikkje flyt - ting går ikkje framover. Musikk representerer livet, og er livet. Dette er elles meininga i Bachs musikk, meiner eg.

mandag 5. april 2021

Enkelt, komplekst. Relativt. I moderne samfunn er det arbeidsdeling. Samfunnet blir stadig meir komplekst og overveldande. Arbeidsoppgåvene og livsstilen kan i prinsippet bli enklare og enklare. "Det enkle livet på landet i gamle dagar". Motsett paradoks. Enklare samfunn. Men arbeidsoppgåvene var langt meir mangfaldige, og livsstilen og livsforståinga meir "multimodal".