onsdag 4. august 2021

"A coherent social order in the future will need a religion; a religion will need a rich cultural inheritance. It will give culture a real job to do, something to participate in, and not simply to be watched: something to give your heart to, to give you the moral strength you need to keep going because there is no big Something in the sky who is going to do it for you."




torsdag 29. juli 2021

 Tumbling down the rabbit hole

Shippey siterer Tolkien. Som seier at LOTR djupast sett er eit essay i filologi og linguistikk. LOTR handlar djupast sett om ord og om språk. Ord og språk som inngang og nykjel til kultur, historie, psykologi, moral, røyndom. Nærast kvart ord i LOTR er velvalt, og kommuniserer noko. Orda kjem fyrst, dinest forteljingane. Tolkien sa: LOTR skulle helst lesast høgt. 

onsdag 28. juli 2021

Visdom i ei vanskeleg tid. 
Eg funderer på det. 
Ta vare på. 
Familie, vener, tru, tradisjon, kultur, identitet, natur. 
Ta vare på, utdjupe, forme. 
La gå det som er tomt og nedbrytande. 
Dette er viktig. Ta vare på. 

mandag 26. juli 2021

Fridom, kreativitet og sjølvstyre høyrer til grunnkåra i skaparverket - inkludert grunnkåra for mennesket. Men fridomen har premiss som ligg til grunn, det ein kan kalle "natur". Natur - det som er fødd, det som er gjeve, det som kjem til oss, det som er før oss, det som ber oss og driv oss. All forståing av natur er historisk og kulturelt betinga, og som sådan open for diskusjon og revisjon. Naturen er alltid meir enn enn det nokon av oss kan forstå og gripe, må ein nok seie. Likevel - naturen er der, og kan berre manipulerast og tvingast opp til eit punkt. Naturen - bryt saman, finn nye vegar, slår attende, gjer seg gjeldande att. Eit klassisk poeng. Alternativet er å lære å kjenne naturen, respektere den og gå inn i straumen og prosessane, som den delen av naturen vi faktisk er. I det minste prøve, og arbeide for det. 

fredag 23. juli 2021

Kyrkja er økumenisk, "éi, heilag, allmenn". Det er grunnidentiteten. Kyrkja er katolsk, ortodoks, protestantisk (og mykje anna). "Den norske kyrkja" tyder då - "kyrkja, i Noreg". "Kyrkja, slik ho framtrer, og uttrykkast, i Noreg". Kyrkja sin identitet er dermed grunna i: Norske biskopar, , norsk "sensus fidei", CA, katekisme, Luther, Bibel etc. Men også - i djupare røter, i vidare fellesskap, i breiare dialog. 

torsdag 22. juli 2021

Kveldstur til Veggine i Skafså. 



Utsikt mot aust, Roholtsfjell litt til venstre for midten. 







Utsikt nordover. 








 Utsikt vestover, mot Valle. 

torsdag 15. juli 2021


Eit tre som velta, men her veks det kløver. 






Ein viltveksande orkidé. 








Eit gamalt tre med friske skot. 










Gamle stubbar i skogen er interessante og verdige. Eg tenker på kva det vil seie å heidre dei døde. 








Varden på Roholtsfjell er rett over furua. Utsikt frå Såta/Sukkertoppen, som eg aldri før har vore på. 










Skretjønn, utsikt mot nord, Kleivstaul og Granlivegen litt lenger bak, så Skorve og Lifjell.







Utsikt mot aust, Heia, Brokefjell og Åhomnuten.  





 Meir mot vest, "Svåun" som leier opp mot Vesle Roholtfjell. 

tirsdag 13. juli 2021

Ringen freistar kontinuerleg. Den freistar ALLE. Mennesket meir enn andre. Men også Elrond og Gandalf og Galadriel - og hobbitar. Skjønt - éin kan stå imot, det er Tom Bombadil, som er før alle ting og lever djupt inne i gamalskogen. (Druide, skogsånd, Logos). Men han nektar å gå utanfor skogen sin.

Kva er ringen? Makt, naturlegvis. Makt - men ei særskilt makt. Dette er ein oppvekkar for meg. Det er ei makt som også freistar oss, i svært sterk grad. Ringen er "maskinen". Industri, masseproduksjon, konsum, jern og stål, damp og eksos og olje, kapital og marknad. Alt til øydeleggjing av naturen og det sant menneskelege - skildra særleg i the Shire, men også i andre delar av Middle-earth. 

Klassisk problemstilling, jfr. W Morris, J Ruskin. Palmer/Colton/Kramer skriv godt om dette. Det var vestleg kolonialisering - samt sentralisering av statsmakt i etterkant av fransk revolusjon - som fasiliterte industrialisering og auke i militærmakt. Reformasjonen (reformasjonane?) spelar ei nykjelrolle hakket bak i idéhistoria. 

Tolkien inntek naturlegvis eit standpunkt. Katolsk-platonsk-romantisk-agrart-middelaldersk-mytologisk syn på kva som er det gode samfunnet. Ikkje alle vil vere samde med han - hans styrke er at han brukar andre verkemiddel enn reint logiske, "vitskaplege" etc. for å fremje si sak. Og kor mykje industri og teknologi og marknad - og kva type - er "wholesome"? Stor diskusjon. Laudato si er nok blant dei beste og mest ansvarlege bidraga her. 

onsdag 7. juli 2021

Demos - kratein. Demokrati. Ein tanke med røter i m. a. antikken. Dog i vår tid påverka av kristen og jødisk tradisjon, opplysningstid, historiske straumar og prosessar med mange konsekvensrike merke-hendingar. Demokrati i vestleg tradisjon er ein spenningsfull konstruksjon. Spenningane arbeider seg ut, og kjem til syne. Det som ikkje kan vare, ikkje er berekraftig, blir åpenbart. Det same vil gjelde det som kan vare. Det tek tid, ofte kan det berre sjåast i ettertid. Jfr. Modernity on endless trial, Kolakowski. Språket byrjar igjen å få kontakt med røyndomen; å bli tungt og relevant og konsekvensrikt.

Som alltid trengst skjelning, "krinein", felle domar, visdom, "sofia", og det får ein i djupe tradisjonar og i skaparverket og der det finst grå hår og fellesskap som ber god frukt. Ein får det i mindre grad hjå unge menneske, i modernitetsinspirerte rørsler, i nyliberal kapitalisme. Vi setjast på ei krevjande og kompleks prøve, som folk og kyrkje. Det er lett å diskutere problemstillingar som baserast på premiss og aksiom som alle er samde om, som er "second nature". Meir krevjande blir det dersom ein blir ført til også å diskutere desse sistnemnde. Det er behov for å sjå seg sjølv utanfrå, å kunne internalisere to eller fleire motstridande tradisjonar/samfunn (jfr. heile poenget i Macintyres prosjekt; intern rasjonalitet er knapt mogleg å vurdere - tradisjonar må brynast mot kvarandre). 

søndag 4. juli 2021

 Ferie. Det går som planlagt, LOTR, vener, familie, natur, musikk, ærend, mykje tid for refleksjon. Det er godt å avgrense seg frå nett, så det blir nok ein del slik vidare i ferien også. 

mandag 28. juni 2021

 Ferie - ting stansar opp. Det er godt. Kan sove lenge. Ha lange samtalar over ein kaffikopp. Ikkje stresse. Rydde. Gå ein lang tur i skogen. Tankar og kjensler og interesser som slumrar, vert vakt til live. Godt med ferie. 

Just a little green














 

lørdag 26. juni 2021

Det er fest i Hobbiton. Bilbo blir 111 år. Han feirar med å gje gåver, stelle til dei deiligaste rettar. Masse song, masse ulike instrument, dans. Vin. Talar. Fyrverkeri. Leikar. Alle i mils omkrins blir invitert, med dei vakraste kort. Festen er dyr, og tek lang tid å førebu. Folk talar om den i lang tid på førehand. Ein vid fest for alle - ein engare fest for særskilt inviterte familiar. 

torsdag 24. juni 2021

 Så eg ser ein farge. Eg spør meg sjølv: "Kvar i naturen finn eg denne fargen? Kva ting er det eg no minnast om? Og...kva kjensle, eller stemning?"

Syng alt du spelar. 

Spel alt du høyrer. 

Oppskrift på...musikalitet. 

Som på mange vis er å la sjela (og jamvel kroppen) bli eitt med omgjevnadene.

søndag 20. juni 2021

lørdag 19. juni 2021

-Eg lærer musikk og piano. Kva eg veit no, som eg ikkje visste før: Eg kan øve og bli betre. Det tek tid, eg ser ikkje resultata med eitt. Men over tid gjer eg det. Eg veit eg kan bli betre. (Det er menneskeleg).

-Nokre spel har ein vinnar og masse taparar. Monopol er slik. (Eit fælt spel). Bygdelivet er også "eit stort spel". Men i eit slikt spel går det an å leggje opp til at mange kan bli vinnarar. Finne si nisje - med kyrkje, familie, arbeid, utøving av evner. Når ein sjølv vinn, kan det medføre at også andre vinn. Det er nok det beste spelet. 

- Sumar: Tid for noko anna. Utforske slekt og kultur i lokalmiljøet. Gå tur i fjellet og padle kano. Vere med familie og vener. Øve musikk. Leggje planar. Gjere vedlikehald og rydding ein ikkje får tid til elles. Lese Tolkien. 

- Kultur - kvar går den? Vestlege og austlege verda - kvar går dei? Marknad, energitilførsel - kor går dei? Befolkningstal - kvar går det? Store spørsmål. Ikkje noko eg kan kontrollere. Eg kan påverke mi teneste, mitt liv, vere i samspel med mine nære omgjevnader. 

- Det var ein tanke i opplysningstida - i norsk samanheng manifestert ved visse livssynsorganisasjonar - at liv og samfunn og kultur kunne byggjast på "fornuft og menneskerettar åleine". Det er ein tanke med visse merittar, så å seie. Men, tradisjon er essensielt og ufråvikeleg. Men det er nok også eit breitt og nært engasjement med røyndomen - og visdomen som oppstår av dette. 

torsdag 17. juni 2021

 Eg tala med ei gamal dame. Ho hadde eit bilete på veggen, i svart-kvitt. Eit trehus og åker rundt. Foreldre og ein del born. Ein flokk med geiter som vart mata. Den eine unge guten hadde ei fire meter høg stong. "Kva er det?" "Fiskestong!" "Var dette her du vaks opp?" "Ja, det er eit bilete frå barndomen min, der vaks eg opp". "Korleis hadde de det? Var det eit godt liv?" "Å ja, det var då eit godt liv! Ja, så menn. Og vi nauda ikkje. Vi hadde kyr og vi dyrka grønsaker, og vi fiska. Vi måtte kjøpe store sekkar med mjøl, og sukker". Ofte talar vi om dette, i eldre-lag. Var det betre før? Nokon seier: "Det var då mykje arbeid, mykje slit. Unge idealistar i dag veit ingenting om dette, kor mykje kunnskap og arbeid som må til. Dei trur det er enkelt, men det er det ikkje. Men folk hadde det bra." Nokre seier: "Det er ille no, at det berre er få born og lite kontakt med dyr. Ja, eg budde nærast i fjoset, eg, då eg var barn. Kyrne er ikkje dumme. Og dei likar godt kontakt med menneske". I alle høve har dei eldre mykje visdom og kunnskap. Visdom er å vite korleis verda fungerer, og å plassere seg deretter, med audmjuke.

onsdag 16. juni 2021

I bistand skal vi hjelp andre. For vi nordmenn har det bra, dei andre har ikkje det. Eg er ikkje så sikker på den analysen lenger. Vi har meir pengar, men har vi meir livsglede og livsvisdom? Kanskje treng vi nordmenn også bistand :-s

Det er godt å høyre til ein stad der ein kjenner folk, og folk kjenner ein, og ein kan vere trygg og akseptert. Slik kjenner eg bygda, og for det er eg enormt takknemleg. Når eg reiser ut av bygda, kjenner eg no på kroppen kva eg lengtar attende til. Og eg kan stole på eigne impulsar. 

tirsdag 15. juni 2021

I antikken var ein medviten om kva musikk kunne gjere, til dømes korleis ulike modale skalaar ("moods") kunne påverke humør. Korleis ulike rytmar kunne påverke delar av kroppen etc. Slikt blir ikkje alltid aktualisert før fleire er samla, stemning blir sett, volumet er høgt. Det kan også skje i det stille og vare, med lågt volum. I alle fall kan musikk fungere som ein type magi (Paul Tyson) Eller, "berøring", som WA Mathieu peikar. Det opnar moglegheiter. Men krev visdom. 

mandag 14. juni 2021

 Underleg med popmusikk. Den er voven saman med våre livsprosessar, livshendingar. Når eg høyrer på popmusikk frå 1988, 89, 90 etc., får eg ulike kjensler. Nokon gonger var eg i ein god periode, andre gonger ikkje så mykje det. Også slik med verda og kulturen. Av og til ein god periode, av og til ikkje så mykje det. Popmusikk er også constrained. Den krev teknologi, massemedia, konsumentfilosofi, marknadskrefter, liberal ideologi. Å tenke kontrafaktisk her "boggles the mind" - kva ville musikken og livet vore i ei anna historie, ei anna ideologisk setting? Men slik det vart, vart det. Popmusikk kan berre ikkje ta for stor plass. Men mykje hjarta er det i popmusikken. 

 Det er forskjell på folkesamlingar. Nokre gonger kjenner folk kvarandre, og talar ope og trygt med kvarandre. Andre gonger er folk berre der, og talar berre med "sine eigne". Under overflaten kan det vere utryggleik og einsemd. Å registrere slik, analysere - og interagere - er spennande. "Kjenne på stemninga", i kropp, sinn, kjensler, tankar, intuisjonar. Dette er eit hovudmål med musikkgruppene eg spelar i - halde høg musikalsk kvalitet, ha vakker og meiningsfull musikk, og framfor alt å skape god stemning. 

lørdag 12. juni 2021

Kultur er, på nokre vis, som ein far - autoritet, tryggleik, visdom, godleik, grensesetjing. Heng nært saman med det guddomelege. (Slik også natur/mor gjer det - "visdom" er også ein feminin kategori). Kva som er "sosialt konstruert", kva som er "naturleg", kva som er "openberra", er ofte vanskeleg å seie. Kategorien i jødisk og kristen tradisjon er ofte primært "visdom" (+ mange andre analogiar, metaforar, bilete for det guddomelege). Blir vi alltid born under den vise far? Ein ung vaksen vil seie "nei", og naturlegvis er dette livets gang. I eit større perspektiv vil farsfigurar alltid trengast, både i biologisk og kulturell forstand. Ingen veks opp til å bli "sjølvstendig, frittståande individ". Ja - mogen, vis, myndig, fri etc. Ein læresvein kan bli som ein meister. Men sjølvstendig og frittståande og uavhengig - nei, berre delvis. D. e. at kulturen som heilskap alltid vil trenge å representere andeleg visdom. 

 

mandag 7. juni 2021

 Eg kunne tenke at...på mange vis er røyndomsforståinga i Harry P, LOTR og Zelda meir sakssvarande enn moderne vestleg vitskap. Det er sett på spissen. I nokre henseende slik, andre slik. Likevel. Verda er full av magi, naturen er full av mystikk. Moderne naturvitskap er framfor alt funksjonalistisk - den gjer mogleg slikt som vestleggjering, industri, transport, elektronikk, energiutvinning. 

"Ei anna verd er mogleg". Men kva verd?

søndag 6. juni 2021

 "Jeg vil leke og danse og synge og smile"

Song vi i går. Ja. Eit seminarprogram kan vere multimodalt, og involvere dei som er til stades, så eit større "vi" blir skapt. Ikkje berre med ord, men med felles deltaking. Nokre må leie. Men alle må få vere med. 

Klapping er slik. Perkussiv deltaking. Allsong er slik. Røyster som blandast til eitt, eller til ein harmoni. Kroppsrørsler. Kyrkje og liturgi har mykje slikt i sine tradisjonar. Reise seg opp, setje seg, gå fram og tenne ljos, gå og ete brød og vin, svar og gjensvar, felles prosesjonar. 

Eg funderer på det. Ein har det i djupare bygdetradisjonar også. Ulike typar av gamaldans, som på ulikt vis har djupare røter. Eller dersom ein spelar livat musikk, og det er dans eller berre rørsler til musikken. Skodespel og dramastykke o. a. 

lørdag 5. juni 2021

 Han kalla han: Link. 



 


God stemning med Bandak band, det er målet. Og så lærer vi litt og litt for kvar konsert.

Mange interessante innspel på Rui-dagen. Aller mest interessant å høyre på A Vinje fortelje om "livet i gamle dagar" på gardar i Vinje. 

fredag 4. juni 2021

 Ek-stasis er gresk og tyder "ut av ro, ut av stillstand". Eg tenker ein del på dette når eg freistar å forstå Vassendgutane sin musikk, og sin appell. Dei er veldig flinke musikarar. Oftast likandes folk. Reale mannfolk som på mange vis er "på plass". Jakt, familie, bil, arbeid og fest. Det er bra ting. Det er mykje som stemmer. Det var dette med festen eg funderer på. Då går det mykje i alkohol - og kvifor gjer det det? Må ein vere rusa på alkohol for at festen skal fungere? 

Kanskje 50-70% av songane handlar om det. Ned på Kiwi og handle sixpack. Polakkar som arbeider og drikk brennevin. Til sengs med ei eldre dame og drikke pils. På barbesøk i byen, heile tida. Ein øl på fest vart plutseleg til ti. Bryggje sitt eige øl heime. På hytta mi kan eg reise og drikke. (Alt dette er tema ulike songar, på ein og same konsert). 

Alkohol gjer at ein kan sleppe hemningar, slappe av, ha meir kroppskontakt, meir dans, meir kontakt med kjensler, meir fest-stemning. Dei kallar seg "gutar". Det peikar mot det barnlege, mot leik, mot å vere "laus" i kroppen, fri til sinns. Det er meininga med fest. Fest er ein viktig del av meininga med livet.

Det er også ein haug med negative verknader med alkohol. Nokre svært negative. Men rus er ein del av den vi er, som menneske, og også som dyr og planter. Det er ein funksjon i vårt indre. Sjølv toler eg ikkje noko særleg meir alkohol i livet, eg rusa meg feil i årevis som barn. No rusar eg meg m. a. på venskap, skog og natur, musikk, praktisk arbeid. Få biverknader ved det, om nokon.

mandag 31. mai 2021

Da folk tidlig på 1900-tallet mistet eller forkastet metafysiske koordinater, oppstod, på den ene side, positivistisk vitenskapsdyrkning, på den annen, livsfilosofisk kroppsdyrkning. Nedbyggingen av metafysikken sammenfalt med oppbyggingen av fysisk fostring; filosofiske systemer nedmontertes på samme tid som stadionene ble reist (Ør, 62). 

 E Varden refererer JI Sørbø. Her er ein viktig nykjel. Eg har ofte undra meg over sportsinteressa i Noreg. Etter kvart har eg skjøna. Sporten har vorte ei slags meining som har fylt inn der kristendom/metafysikk el. l. gjekk bort. Ein slags overføring av intensiteten i urkyrkjeleg kristendom: "Spring slik at de vinn sigerskransen!" Slike overføringar er det naturlegvis plenty av i eit kristeleg-sekulært samfunn. Men det er interessant. Sport er i alle høve slett ikkje det verste ein kan drive med. Men ein religion eller ei fullstendig livsmeining bør det nok ikkje vere. 

E Varden skriv elles om den mest sentrale tematikken for Noreg nett no, nemleg "olavsarven" og kva retning Noreg som nasjon skal ha. Kan ein tale om eit "nasjonalt kall"? Brennbart stoff, men også eit stoff ein eigentleg ikkje kjem utanom. Ein eller annan kurs vil vi ha, og det gjeld å finne ein god og vis kurs. Og Noreg har vore på "kristningskursen", "Kvitekrist-kursen", "Olavskursen" etc. frå før 1000-talet. 

Store problemstillingar. 

lørdag 29. mai 2021

 Køyring Lauvikvegen i solnedgang. Det var irrgrønt overalt. Magisk. Ein spiritualitet, eit liv, må ha det grøne i seg. Eit kunstverk i naturen - ei bjørk i full blom, eller ei gran med nye skot - er vakrare enn noko kunstverk vi menneske kan lage. (Men, vi kan etterlikne, og bruke vår kreativitet til å utfalde oss)

Når ein startar eit musikalsk prosjekt, aktualiserast kulturelle problemstillingar. Kva skal ein spele? Kva skal ein uttrykke? Kva setting skal ein spele? Kva emosjonell energi? Kva instrument? Kva tradisjon? Kva tekstar? Kva grunnmål? Etc. Like eins: 1 person kan ikkje spele 100 instrument - dog kan 1 person leie andre musikarar.  Men kvar må spele "sitt instrument", som hovudregel. Så samarbeider ein og lagar ein sym-foni. Alt dette krev ein nokonlunde felles kultur. Og der denne kulturen er svak, manglande etc., tek det tid å: kulturere. Dog raskare dersom ein har kjelder å ause frå. (Andre miljø, eigne røynsler, djupare historie og tradisjon mm.)

torsdag 27. mai 2021

 Vi er i eit scenario, og kan ikkje gå ut av det. Vitskapen freistar å finne ein nøytral ståstad å analysere frå. Det er berre mogleg i del-perspektiv. Observatøren er alltid ein kompleks del av det han eller ho observerer. Ute er det vår og snart sumar. Dyr og planter gjer det dei skal. Best er det å bli med i den store straumen. 

onsdag 26. mai 2021

 Ei dame vart 105 år. Ein eg tala med sa: "Ho var nøye med kosthaldet sitt. Kvar morgon var det råkost - gulrot, kålrot, raudbete. Og eit glas kulturmjølk. Grovt brød." Ho gjekk også ein tur kvar dag, sumar som vinter. Ja - ei god dame var det. 



lørdag 22. mai 2021

Bultmann hadde rett i at mykje av det som vart teke som "bokstaveleg skildring av ein ytre røyndom, eller av ytre hendingar i historia" i praksis kunne vere poesi, innlevande visjonar, mytologi o. a. Hans to problem, trur eg, var a) at han heldt seg med ein eksistensiell filosofi som raskt ville vise seg å vere veldig kulturelt bunden og rimeleg snever (d. e. Heidegger, May, Tillich etc.)  Og b) at han heldt seg med ein røyndomsmessig og metafysisk "grunn under føtene" som snart skulle vise seg å vere illusorisk, berre "mytologisk". (Mekanistisk materialisme er bunk som metafysisk røyndomsbilete, sjølv om det er ein modell som pragmatisk sett har mykje for seg). Impulsen var dog naudsynt. Teologi er ikkje berre historisk eksegese, det er i beste fall eit fyrste steg. Bultmanns manglande suksess peikar då meir i retning av at teologisk tolking bør skje innanfor rammer. Av kultur, tradisjon, filosofi, liturgi o. a. Ein kunne seie med Pannenberg at ein må ta omsyn til "heile horisonten". Vel og bra, så langt det rekk, men dette er for protestantisk i tanken. For intellektuelt, for umogleg, for idealistisk. For lite fargar, lukter, skikkar, lydar, menneske, dyr, planter, liturgi, leik etc. (1. trusartikkel i praksis, kunne ein seie). I praksis er dette å vende attende til ein meir "kat-holos" visjon for teologien, men det må likevel skje på ein god del moderne premiss, klokka kan ikkje heilt skruast attende heller. 

onsdag 19. mai 2021

 Ein sunn kultur, eit sunt fellesskap, må også ha innhald, og må ha grenser. Det er vanskeleg for "vår tid" - også vanskeleg i seg sjølv. Det er å håpe, og å arbeide for, at kulturen og fellesskapet er i kontakt med seg sjølve, med naturen, med tradisjonar etc. Likevel. Ein "corollary" her, er at det å ta del i ein kultur og eit fellesskap, også inneber å vere viljug til å oppgje noko av seg sjølv, å la kulturen (eller også "trua") få rom, få sleppe inn. 

Dette er vanskeleg for ein liberal kultur, for der er tanken at sjølvet skal vere verna, avsondra, kontrollert, rasjonelt styrt. Bakgrunnen for dette, er mykje spenningar innad i kristen tru og kultur og tradisjon, som fekk eit sterkt utslag i reformasjonen og etterdønningane, som opna opp for nasjonalstatar sin bruk av militære for å hevde makt og grenser. Eg er usikker på om desse spenningane i det heile kan bli borte, i nokon kultur eller tru. 

I alle fall. Det å opne seg opp, er risikabelt, ein gjer seg sårbar. Ein kan ikkje opne seg opp for alt og alle. Dog, det å stenge hjarta inne, under eit hav av jern, er verre. "Miste seg sjølv" etc. Ein kan opne seg opp for det gode i kulturen, og elske det. 

tirsdag 18. mai 2021

Eit kapittel i Chryssavgis' bok handlar om ørkenen. Ja! Når det er vanskeleg å sjå klart kva som er rett og sant og sunt og rettferdig, er ørkenen/villmarka/audemarka ein stad å reise. Der er ting meir...hm...stille, normalt, djupt, ekte. Naturen/røyndomen er i seg sjølv uendeleg kompleks og djup, og gjev rom for uendeleg kreativitet. 


mandag 17. mai 2021

Korleis ubalanse i livet kan vere læremeister. Ein kan skjøne å måtte endre noko, for å vere meir i tråd med eigen natur, og omkringliggjande natur. Ein kan tru at "dette er midlertidig, dette er unormalt, dette er eit ekstraordinært grep". Så viser det seg å måtte vere permanent, for at livet skal fungere. Og så viser det seg at det var det "gamle normalt" som var unormalt.
Ein ting eg har lært av D Fleming og D Orlov. At ein som menneske og som lokalsamfunn bør rette seg inn på å klare seg sjølv, på uante og uventa måtar. Vi er avhengige av kvarandre som menneske, heilt udiskutabelt. Men kva menneske, primært? Dei som er nær og står rundt? Kyrkje, kommune etc.? Eller - kinesiske arbeidarar og statlege forvaltarar fleire titals mil unna?

søndag 16. mai 2021

- Kontinuitet. Ein ber med seg eit liv i seg sjølv. Eit liv er meint til å ha "an arch". Fasar. Eit godt levd liv. Det går ikkje alltid slik. Men det kan gå bra likevel. I gamalskogen ser ein ofte tre som har kome "feil ut". Dei veks kanskje frå ei fjellhylle, på skrå, nedover. Så kalkulerer treet, synest det som, balanse og kurve. Det lagar ein fin, rund boge, vender seg oppover og innover att, og veks opp mot ljoset. Ein ber med seg livet. Men kanskje var ikkje alle omvegar rette og gode. Det er det "tragiske element", som grekarane var så opptekne av. Kristendomen ser annleis på det tragiske, men.

mandag 10. mai 2021

Å bli god musiker? Seie "ja" til alle konsertforespørslar, uansett kvar dei er. Då går det av seg sjølv. (Så å seie).

torsdag 6. mai 2021

 Det er best å bu nær menneske ein skal vere engasjert med i livet. Gangavstand

Tips for å øve piano: Spel så sakte at ein ikkje spelar feil. Då kan det hende ein må spele ekstremt sakte. Ein lærer ekstremt mykje. Det er noko å lære her.

tirsdag 4. mai 2021

"Gamaldans". Har vore heilt ute av min musikalske horisont. Ein god artikkel om temaet her. Benny Andersson fører meg inn i tradisjonane. Mykje varmt og positivt i den musikken - og dette manglar i både pop og rock. 

søndag 2. mai 2021

"På nettet kan du finne alt". Stemmer dog ikkje. Ein kan finne noko stoff, på nokon premiss. I store dosar. Ting som er lett tilgjengelege; har eit liberalt og globalt uttrykk; er innstilt på å tene pengar; kan uttrykkast i ord og bilete. Mange ting som verkeleg er verdt noko, som verkeleg er viktige - kan ein ofte ikkje finne på nettet. Men ofte freistar nettinnhaldet å overtyde om at også dese tinga *er* å finne på nettet.

torsdag 29. april 2021

 


Det var eit naturskjønt bilete på Rui. 5. juni er det seminar der, om "vegen vidare" i møte med krise i natur og klima. Ja, kvar går vegen vidare...?  Både paven og biskopane har hatt gode uttalingar, så eg stør meg på dei. Og held meg unna konkrete politiske retningar eller parti. 

Personleg trur eg at vår livsstil/identitet er altfor bunden opp med den industrielle, teknologiske, ideologiske, økonomiske situasjonen. Til at det vil bli endringar som kan monne. Men dette er bra med å sjå på Rui-systrene; dei levde "berekraftig", før dei hadde tilgangen kunnskap, teknologi etc. som i det heile kunne ha påverka kloden. Så om ein inspirerast av dei, har ein i det minste nokonlunde rett kompasskurs. Paven seier det: Alt heng saman. Det å leve sunt, individuelt, eller som samfunn, er eigentleg ikkje noko anna enn det å leve sunt, "globalt". 


 Eg overnatta ute. På ein noko aude stad, full av variert vegetasjon og dyreliv. Rundt 22, kanskje blir det ro i skogen. Eller?? Nei, då byrjar også uglene. Og dei ropar høgt! Eg er nok oftast på avstand frå fuglane. No hadde eg eit grønt telt, midt uti der. Fuglane var nær. Dei syng verkeleg høgt. Spennande. Men ikkje så lett å sove godt - kanskje det er ei vanesak. Men for å sove ute, treng ein kroppsleg vern, i form av dun, pels, luft. I andre tider er det også mykje rovdyr i skogen. Så treng ein vern frå dei. Kanskje er det også best med noko vern frå lydar. Nokre dyr har pels, og søv under eit tre. Andre byggjer seg hi, tuer, eller finn ly inni trestammer, jordhaugar o. a. Det ligg nok i vår natur å bu i hi, hus eller hytte. Det er kultur - men også natur. 

mandag 26. april 2021

 


Stas på jegerkurs. 



søndag 25. april 2021

Galpern: "Instrumentet er ein illusjon. Det er du som er instrumentet." Dette er eitt perspektiv. Ein kan problematisere: Instrument gjev ein "timbre", avgrensar moglegheiter (og opnar dermed for andre) etc. Kanskje ein heller må seie at musiker og instrument sameinast på eitt eller anna vis. Eller: Instrumentet blir ein forlenga del av ein sjølv. Poenget til Galpern er uansett: Musikk som ein ikkje kan "høyre" i sitt indre, kan ein ikkje spele. Men musikk (i brei forstand) som ein kan høyre i sitt indre, kan ein også "få ut" på eitt eller anna vis. Når eg lærer Bach på piano, må eg forstå, øve øyra. Då spelar eg gitar også annleis. Musikken bryt grenser mellom instrument, kan ein seie. 

lørdag 24. april 2021

 "Heilag". "Heil". "Helse". Same ord-familie. "Eg helsar deg" - "eg ynskjer deg heilskap og godleik". Det er målet med gudstenesta også - "de skal vere heilage, slik som eg er heilag". 

torsdag 22. april 2021

 Galpern og Mathieu er samstemte: Musikk lærast ved imitasjon. Ikkje "rote", men ved å leve seg inn i det, forstå, fundere på, føle på. Ein går medvite inn for å likne på ein annan person, men også på ein annan kultur. Slik kan ein finne si eiga røyst. Ikkje ei anna røyst enn kulturen, men ei som spring ut av kulturen og set sitt personlege preg. Utan eit sunt kulturelt jordsmonn er det neppe mogleg å ha eit sunt sjølv. 

onsdag 21. april 2021

 "Familie". Frå "Famulus" - tenar, slave. Altså eit kollektiv, bunde til jord, bunde av blod, men også av andre band, som saman tener til eit større føremål, under ein "fader". Utfordringa i ein oljeøkonomi er å finne kva av dette som er naturleg, samt å (om ein då vil fylgje naturen) faktisk leve den ut - i forhandling med stat og marknad som tenderer til å delegere oppgåver og band til "seg", hjulpe av energi og teknologi. 

tirsdag 20. april 2021

 Ordet kultur er interessant. Det har å gjere med vekst, jordbruk, vern, foredling. "Kult" og "kultur" er vel overførte tydingar. Det handlar om å la noko vekse, i brei forstand - heilskapleg. Difor er liturgi "kult"/"kultur". Paulus bruka nett det same biletet, "de er Guds åkerland". Biletet brukast mange gonger i jødisk-kristen tradisjon. Dette er veldig relevant mtp. livet på bygda. Born som blir til, er "spirer", som er "av jorda", og "dyrkast" (m. a. i "barnehage"). Bygdekulturen er som ein åker, ein skog - for mennesket er også eit biologisk vesen "av jorda". Slik jordleg kultur (anten natur eller språk, musikk, tru, arbeid etc.) kan då vere fruktbart, ha god helse, vere naturleg, vere sterk etc. Men kultur kan også utsetjast for det motsette, så å seie. Press, så å seie. 

søndag 18. april 2021

Ein biolog skreiv ei bok om alt som gjekk føre seg på 1x1m jord i ein skog. Går det an? 1 bok? 10 bøker? Kor mange? Uendeleg mange, vil eg tru. Røyndomen kan i nokon grad bli teke imot, forstått, bearbeida. Men er også bortanfor vår erkjenning, og uendeleg djup. Det kan vere verdt å reise verda rundt for å sjå nye ting, eller bli kjent med nye menneske. Det kan vere bra med noko kulturutveksling. Men best er det å halde seg til "de nære ting". Det er ein uendeleg ressurs, får ein seie (i alle fall så lenge vi menneske lever harmonisk med tinga, respekterer deira natur).

lørdag 17. april 2021

 VTB har artikkel om korleis det gjekk med skuleklasse frå Vinje, kvar dei flytta etc. Same med NRK no. Veldig bra, og veldig interessant. Ting har byrja å bli eksistensielle (bygd, befolkning), og ein må søke å forstå, dersom ein vil overleve. Eg prøvar også det, å forstå. 

Eit par poeng er: Kva som er visdom, kan ein ofte berre sjå i lengre perspektiv, generasjonsperspektiv. Ein kan reise til byen og ha det gøy, og så 20 år seinare skjøne at det skulle ein ikkje ha gjort. Eller: Blitt prega av miljø, kulturar, tankeretningar etc. og så 20 år seinare... etc. Dette kunne ein berre ha visst på førehand ved å hente visdom. Men då har livet gått vidare. Difor bør ein vere varsam med å lytte til for unge menneske som uttalar seg om kva som er lurt etc. for bygdevekst. Sameleis med menneske som allereie er situerte i ikkje-vise miljø. Og kva dette er, er ikkje alltid så lett å seie.  

Eit anna poeng: Dei fellesskap, miljø, kulturar som blomstrar og "rir stormen av", kan vere heilt annleis enn det "vi" ynskjer. (Spørsmålet om kven "vi" er, blir no også aktualisert). Ikkje-liberale, fundamentalistiske, anti-vitskaplege, kvinneundertrykkande etc. Eit interessant og viktig poeng framlagt av til dømes D Orlov. Eit slikt miljø kan skape ein haug med born, dyrke eigen mat etc., og overleve, medan urbane, liberale elitar døyr ut. 

Eit epistemologisk brot - korleis kan miljø som ikkje er overeins med røyndomen, likevel vere meir i harmoni med røyndomen? Eg meiner: Epistemologien må brytast opp; den snevre, vitskapleg stringente epistemologien (godt til sitt bruk, kanskje) brytast opp av den ville og uregjerlege røyndomen, og ingen veit heilt kva heilskapsbiletet då blir. Klassisk Kuhn og Popper og Lakatos (skjønt, Popper er ein smule for epistemologisk pessimistisk). 

tirsdag 13. april 2021

 Metafor. Det brukar vi heile tida. Vi kan ikkje unngå det. For mykje av røyndomen er mystisk for oss, og bortanfor vår erkjenning. Eller vi erkjenner det, og kan ikkje fange det i ord. Berre ved å peike mot eit fenomen, "overføre det" til eit anna fenomen. Noko skiljer dei, noko sameiner. Og innsikt vert uttrykt, opna for. Og ein metafor kan ein fundere på, reflektere om, trekke vidare. Men ein metafor blir jo aldri meir enn "dels" dekkande. Og ein metafor avslører også djubda i kulturen vår, i det vi er opptekne av, det vi "ser" etc. 

Så ein metafor kan vere at vi menneske kan ha "røter". Vere "rotfesta". Dersom dette er ein meiningsfull og dekkande metafor, så kan vi sjå på tre og planter, og kva det vil seie for dei å ha røter og vere rotfesta. Og tenke at noko slikt kan det vere for oss også. 


mandag 12. april 2021

 Nytt fag i vgs? Det var eit forslag, men som Nyhus og Skagen peikar godt på i hhv. VL og Dag og Tid, så er det historie som gjer oss til den vi er, og fag som rlg, samf. fag og historie formar også vår samfunnsidentitet. "Dei døde vil kome oss til hjelp", seiast det i eit russisk ordtak. Eg funderer mykje på det ordtaket. I det heile er vår avhengigheit av "den historiske straumen" (naturlegvis) underkommunisert i liberal ideologi (desse tinga går også attende til opplysningstida sine debattar, d. e. i kva grad historie, myte, dogmer, tru etc. er viktige (Goethe, tysk romantikk etc.), vs. "rein fornuft" (Voltaire, Kant etc.) eller "rein natur" (Rosseau) eller også "rein vilje" (Nietszche). Også underkommunisert (også dette: naturlegvis) er korleis desse debattane foregår innanfor ramma av post-middelalder-kristne strukturar. (Høgmiddelalderen var også rimeleg mangfaldig, for øvrig). Ein kan seie at historisk kjennskap, tradisjon mm. er viktig, og det ville eg vere samd om. Samstundes spørst det om slikt kan haldast i hevd utan også handgripelege "forhold" (sosialt, religiøst, biologisk etc.) "Bunden med sterke røter til menneske og til ting". (Og også mangt anna!)

lørdag 10. april 2021

Kultur-diskusjon om born, kjønn, fars- og morsroller har det vore stadig i dei siste tiåra. Då eg var student, hadde vi den kristenkonservative sida som la fram ein del argument for det ein kalla "tradisjonell" forståing. (Så var det den liberale (+ andre ideologiske straumar) på andre sida). Noko tankevekkande, igjen, er å bli klar over ting som ikkje vart sagt, på nokon side av bordet, så å seie. Båe sidene dela, umedvite, premiss - og hadde mange blindfelt. 

Til dømes: Born treng ein far og ei mor, dette er menneskenatur, kunne bli sagt. Men til denne "sida", kunne ein også spørje: Er det også natur at born treng ein storfamilie? Kontakt med jord? Handverk? Kontakt med dyr? Lokalsamfunn? Tradisjonskultur? Rituale og visjon og levevegar, utmynta i fellesskap (kyrkje)? Etc. Eller skal desse tinga overlatast fullt og heilt til "det liberale rommet" (i praksis forma mykje av stat og marknad)? 

På éin måte kunne andre "bord-deltakarar" vore med og fremja visjonar som skilde seg frå båe sider i "dikotomien" i kulturdiskusjonen den gongen. Sagt annleis, ein kunne peike på at det som i Noreg i vår tid vart kalla "kristenkonservativ" ikkje er ein tidlaus og opplagt kategori, men ein historisk betinga sådan, på veldig komplekst vis. Ein del byrja etter kvart å skjøne dette, og tok i bruk kategorien "klassisk", i staden. Dette fører oss likevel ikkje mykje nærare ei god forståing. 

fredag 9. april 2021

Politisk kvarter. Spennande å fylgje. Ofte også pga. det som ikkje blir sagt. I går: CO2-avgift som middel for å stanse klimakrisa. Eg kom til å tenke på kva ein russisk sosiolog sa: Komplekse system som byggjer seg opp, er i regelen irreversible. Så også her: Grepa som må til for å ha meir skaparverks-venleg livsform, går like til sjel og hjarta og kropp, både av samfunn, økosystem, menneskeliv. Litt som då dei fyrste kristne sa "vend om" inn i romarriket. Det tok nokre hundre år før det monna, så å seie. 

I dag: Barnefødslar. Sp vil ha økonomiske incentiv. Noko har endra seg: Før vart dette sett som "anathema" pga. overtydingar knytt til arbeidsliv, likestilling etc. Men fødselsraten er no allment kjent, og anerkjent. M Fasting og A Eskild, fagpersonar, har poengtert at økonomiske incentiv ikkje vil monne, slik også programleiaren understreka. Det dreier seg heller om grunnleggjande livsmeining - om vår natur som menneske. Eg kom til å tenke på Chryssavgis, den ortodokse rådgjevaren til patriarken: Slik vi behandlar og forholder oss til skaparverket, slik behandlar og forholder vi oss til menneske. 

Vegar vidare, kvar går dei? Politikarane er på mange vis rådlause, fordi dei driv med politikk, og ikkje har djupe historiske røter eller tid til å kjenne dei "globale" perspektiva. I politisk kvarter vart det sagt at barnefødslar mest har å gjere med "kva menneske fritt veljer". Den tunge og omfattande ideologien - som politikarane sjølve fremjar dag for dag - er skjult for auga deira. Mykje ved denne ideologien er godt, men mykje er altså også dysfunksjonelt, på mange vis. 

Vegane vidare er uansett ikkje opplagte. Skjønt - meir enn dette må vi kunne seie. Og det funderer eg på - kva skal ein seie? Eg hentar inspirasjon frå patriarken og paven og det norske bispemøtet - og andre - så får vi sjå. 

onsdag 7. april 2021

Nokre val er små, andre er store. Dei store vala får konsekvenser for fleire generasjonar nedover. Det er éi innsikt av å lese eiga slektshistorie. Skjønt. Mange små val kan også vere store, på sikt.
"Rytme". Rheu, streu. Rhein, straum. Det handlar om flyt. Om flyten i skaparverket - for skaparverket er fullt av rytmar, også kroppen vår. Afrikanske rytmar spring ut av rytmane i landsbylivet. Sym-foni, samlyd av rytmar. Nokre er tunge, stadige. Basstromma, vekslinga av sesongar. Andre er leikande, improviserande, eksperimenterande. Slik er livet. Det kan også vere dis-harmo-ni. "Ikkje knytt saman i ledd". Då blir det ikkje flyt - ting går ikkje framover. Musikk representerer livet, og er livet. Dette er elles meininga i Bachs musikk, meiner eg.

mandag 5. april 2021

Enkelt, komplekst. Relativt. I moderne samfunn er det arbeidsdeling. Samfunnet blir stadig meir komplekst og overveldande. Arbeidsoppgåvene og livsstilen kan i prinsippet bli enklare og enklare. "Det enkle livet på landet i gamle dagar". Motsett paradoks. Enklare samfunn. Men arbeidsoppgåvene var langt meir mangfaldige, og livsstilen og livsforståinga meir "multimodal".

fredag 26. mars 2021

Mathieu, leiande musikkteoretiker. Musikk er kroppsleg - musikken kan kome utanfrå, men også innanfrå - og ut i kroppen, djupt inni og i dei ytre lemer. Språket kan ikkje unngå metaforar, for å freiste å "gripe" (metafor! "metafor" er også ein metafor!) røyndomen - og kommunisere den. Musikalsk språk er fullt av kroppslege og "handgripelege" metaforar. Ikkje berre kropp - heile mennesket, for øvrig (kjensler, tankar etc.) Vi har fullt av "menneskelege" og komplekse reaksjonar og responsar når vi...tek imot? erfarer? tek del? kjenner? uttrykker? musikk. I det heile har musikk ein tett kjerne, seier Mathieu, men svært uklare ytre grenser. På mange vis er "alt musikk" også, for musikken spring ut av røyndomens fenomen (det guddomelege mysteriet, inkarnert i skaparverkets "logos").

torsdag 25. mars 2021

Musikk er godt, mellom anna fordi det er eit uttrykk for, og ein portal inn i, heile røyndomen. Eigentleg er eitkvart (naturlege) fenomen slik. Ingen grenser for innfallsvinklar og perspektiv, ingen grenser for djubde. Så lenge ein let "fenomenet" få forrang, ikkje våre system og teoriar. Musikk spring dels ut av afrikanske stammetradisjonar, der musikk er eit uttrykk for gruppas indre og ytre liv, seier H. Galper. "Lyden av eit liv", eller "lyden av eit landskap", eller djupare "lyden av det guddomelege, situert på denne stad" (liturgi er ei eksplisering av dette, men skaparverket er ein guddomeleg liturgi som heilskap, iflg. tradisjonane). Eit band, ei gruppe, eit kor er meir enn summen av delane - og dei uttrykker ein "kultur", noko som veks, i gruppa.

tirsdag 23. mars 2021

"Gåve" - eit stort tema i moderne teologi. Interessante ting. Gåver er viktige, og det er alltid "strings attached". Jesus gjorde opprør mot eit gåve-system som slavebandt folk i "patron-client"-system. Men rett forstått er gåve-økonomi noko essensielt menneskeleg. Å gje ei gåve er faktisk ein stor kunst. Gåva må vere av "rett verdi" (ikkje for dyr, ikkje for billig). Til "rett tid" (ved besøk, bursdag, jol, livshending). Av "rett type" (gjerne noko handlaga, noko gjennomtenkt og personleg). Ei gåve bind eit band. Den skal gjevast fritt, for Gud elskar ein glad gjevar. Men samstundes skaper gåva fellesskap, forventning. Finurleg. Mat-gåver og handverksgåver kan ofte vere dei beste. Russisk kultur har mykje interessant om desse tinga.

mandag 22. mars 2021

Seymour skriv om jord og dyrking. Jord treng kontinuerleg tilførsel av mineral, bakteriar (whatnot). Difor treng jorda dyr, og dyra treng jord. Jorda treng også luft, regn, vind o. a. Men det er ein syklus - dyr (inkl. oss) et av jorda, gjødslar, det blir nye planter, som blir etne etc. Det er djup visdom her, i "syklusen", og vi er ein del av den, med kropp og sjel og ånd. Bibelen har elles mykje stoff om slike prosessar, særleg i salmane, men også i mange andre stader. I den grad vi kan, er det noko naturleg og sunt i å kome i kontakt med dei større prosessane i skaparverket, trur eg.

søndag 21. mars 2021

Wehrs søvnstudium. Kva med mørke 14 timar i døgnet? Som i det pre-moderne, utan elektrisk ljos, på vinteren. Eg las om dette i Monsens bok, Norge på langs. Ei hytte i nord, der dei overvintra. Veret var for tøft, dei måtte berre sove og kvile. Kroppane vart lækte. Wehrs studium: 3 veker med 11 timar søvn i døgnet, for å "ta att". Så: 8 timar, men med opphold midt på natta. "Tenk på alle fordelane med straum og ljos!" Kanskje det. Men også baksider.

lørdag 20. mars 2021

Jakt er finurleg. Kvifor jakte? Eg kan tenke mange grunnar - men ikkje alle er så likeframme i moderne tid. Åpenbart: Mat i form av kraftbein, innmat, muskelkjøt, senemateriale (etc.) Bruk av bein, pels, hovar o. a. til klede, reiskapar og pyntegjenstandar. Uttrykke vår indre natur som menneske - aggresjon og jaktinstinkt og orientering i naturlege omgjevnader. Ta del i vårt økologiske system, finne vår nisje. Drive røkt av dyrestammer (trengst dette? Klarer vi det?) I alle høve er det viktig å ha respekt for byttet, både dets liv og dets bruk.

fredag 19. mars 2021

Kva stadium skal ein gå attende til? Stor problemstilling. 10k år bakover? Før-industrielt agrarsamfunn? 1950-talet? Kva er vi menneske evolvert til - kva er vår natur - kvar utfaldast vi?

torsdag 18. mars 2021

Mål/retning: Effektivisere, minske arbeid, automatisere. Paradoks: Arbeid er menneskeleg, og gjer oss til menneske. Men rett og sunt arbeid. Nett-surfing er også arbeid(!) For marknadskreftene (det ligg alltid ei lenke rundt hjørnet, med noko du kan bruke pengar på).

onsdag 17. mars 2021

Når statsmakta går underlege og usunne vegar, må ein arbeide for meir sjølvstende. Men ingen er ei øy, alle treng ein kultur og tradisjon og eit/fleire fellesskap å høyre til i.

fredag 12. mars 2021

Set at Gud vil ha liv, og livsfrukt er ei gåve frå Herren. Der det er liv, der er naturen i gang. Skjønt - det same kan også seiast om død - døden er ein prosess som også held skaparverket i gang. Men kva der det ikkje er noko? Der liv og død og nytt liv berre blir borte? Kan det vere godt? Det er dette vestlege samfunn no freistar å seie.

mandag 8. mars 2021

Eller kanskje ein kunne seie det slik. Etter konsekvensene av energimangel, vil mykje bli omlagt, og samfunnet vil i mangt vende attende til meir tradisjonelle levemåtar. Dette vil også prege generelle levemønster, samfunnsformer og samfunnsroller.

søndag 7. mars 2021

Truskap er ei dygd. Tru mot kva? Gud? Familie? Vener? Folk? Land? Natur? Artsfellesskap? Kultur? Tradisjon? Framande tankar for moderne nordmenn. Men verdiar og ideal får konsekvenser i kvardagen.

fredag 5. mars 2021

"Moderne" - notidig, framtidig, i harmoni. Kontinuerleg. Fortida er bak, tilbakelagt. Verda går framover. Historia er eit mørkt bakteppe. Denne tankegangen er i endring - tek slutt. Historia blir relevant og aktuell att. Longue duree.

torsdag 4. mars 2021

Kva kultur/tradisjon/miljø bør ein i dag vende seg til for å leve med visdom?