tirsdag 5. november 2019

Kva er djupstrukturane for at sunn kommunikasjon skal vere mogleg? Kva "verdiar", "premiss", "sams skikkar" etc. må vere der, for at vi kan opne våre indre rom for kvarandre, og kome kvarandre i møte? At vi kan vere ærlege og sårbare med kvarandre? Ein kjem raskt inn på det eksistensielle. Dei djupaste spørsmåla og temaa. Ting som kan vere konfliktfylte og smertefulle - men også ting som kan vere potensiale for at noko djupt og inderleg og trygt kan vekse fram. Religionen er i hjarta av kulturen, og sjølvsagt gudsbiletet. Så kva skjer i ein kultur der det religiøse og guddomelege blir såpass "fraught" og vanskeleg at kulturen i staden heller mot å isolere det eksistensielle komplekset?

Det er tematikk i Fosse sine verk. Eg skjøna nyleg at NRK Fjernsynsteatret har eit vell av gode produksjonar liggjande på sine nettsider. Alt frå Antigone til Kong Lair til...ja - Fosse. Fosse sitt spel "Namnet" er tankevekkande. I ein forstand er spelet "berre tull", for deltakarane snakkar ikkje med kvarandre. Dei "bryt av" konstant, og fullfører ikkje setningane når dei kjem inn på noko faktisk viktig. Eller: Dei avbryt kvarandre, når nokon er i ferd med å seie noko verkeleg viktig. I ein annan forstand drøftar spelet i kva grad reell og djup kommunikasjon er mogleg i moderne kultur.

HER, og analyse HER.

Det er ein viktig og spennande tematikk, og eg har respekt for problemstillinga, for å seie det slik. Sjølv tyr eg ofte til song og musikk for å "tale det useielege". Metafor, analogi, poesi, kunst. Dermed er ein også raskt inne på det eksistensielle, det "religiøse", og moderne norsk positivisme-erkjenningsteori er god så langt det rekk, men den rekk ikkje langt nok, by far. Eg har også skjøna kva eg ikkje har skjøna før, at det er ei tid for å tale, ei tid for å teie, og at det krev visdom og skjelning å vite når ein bør gjere kvart av dei. Berre "fools, madmen and prophets" - eller "barn og fulle menneske" - kan alltid seie det dei trur er sant. Men ikkje det- profetar trengst også. Og borna kan lære vaksne menneske å - bli born att.

Fosse-intervju att, HER.

11 kommentarer:

  1. Du har en egen evne til å formulere spørsmål om livet som sitter igjen i sjelen, som jeg dveler ved. Det er som om det ligger lag på lag med beskyttelse, og det er ingen enkel sak å komme ned i sitt eget dyp. Veien dit er også konfliktfylt, for jeg har tross alt også selvinnsikt, selvkritikk og lar meg ikke falle inn i selvmedlidenhet.

    Kommunikasjon, hvor det mangler felles referanser, er ufattelig komplisert, og nå snakker jeg ikke om ulike kulturer. Når kodespråk blir eneste utvei, fordi referansene har falt ned i et glemselens mørke, står vi overfor det uforståelige. Ord har mistet sin mening. Mange ord flommer imot en, i intens enetale, men de når ikke fram til mottakeren. Det er som å stå i en sterk storm, hvor regnet pisker hardt mot ansiktet, og en kjenner ikke den ene dråpen. Ord blir til flom. Time etter time. Til slutt må en si noe: «jeg må ha en pause».
    Stormen stilner. Det blir taust.
    Gradvis lærer en å finne mønster i kodene, finne tema – det er tolkningen som skaper dem, for ordene er for livsfjerne. Tolkning av det som kanskje sies, blir neste forsøk. Det må finnes en vei tilbake til felles rammer, felles referanser...? Men det lytteren ikke vet, fordi hun er fullstendig forvirret av alle ordene, er at den som snakker, fortsatt forstår hennes referanser. Det hun sier, gir mening. Det alle sier, gir mening, men responsen er uforståelig for dem. Det er ganske vanlig å tro og tenke at den som snakker uten å bli forstått, selv ikke kan forstå det som blir sagt – men slik er det altså nødvendigvis ikke. Sammenbrudd i kommunikasjon er ikke det samme som sammenbrudd i forståelse.

    ...jeg hadde mer på papiret, men redigerte det bort... Du snakker om «sunn» kommunikasjon. Her kommer trygghet inn, inspirasjon, ønske om å dele...men det er mange sperrer. Jeg kjenner på sosiale og moralske sperrer. Ikke alt skal sies. Ikke alt er rett å dele. En møter seg selv i døra gjenspeilt i en annens blikk, om en deler det som er flaut eller uforløst. Men ‘alt er nakent og bart for hans øyne som vi har å gjøre med’. Gud kjenner, Gud vet, og det er en god trøst. Jeg har intet å skjule for ham, men jeg har vel det for andre.
    På tross av mange lag med sperrer, med egen beskyttelse, kan vi finne fram til den fantastiske fellesskapsfølelsen som ligger i sam-væren, og den er mer enn ord.

    SvarSlett
  2. Ja, takk for at du delar. Å kome ned i sitt eige djup, er ikkje også det å kome nærare...sjølve eksistensen? Eg tenkte på dette då eg sat i bilen i dag. Eg høyrde på ein podcast om ayahuasca (eigentleg om livskvalitet i hunter-gatherer groups), eit psykedelisk stoff som er veldig "in" for tida. Det gjer visst at ein mistar forsvar og hemningar. Mistar "lag på lag". Det er visst vanleg at ein må bli halden fysisk fast på bakken når ein tek det, og at ein har ein trygg person ved sida av seg, som kan rettleie i den mystiske reisa.

    Trur det er mykje av det same som skjer når ein mediterer, er stille. Også veldig vanskeleg å konfliktfylt. Alt mogleg kjem opp, og ein kan ikkje vite kva. "Vandring i indre landskap" er ein veldig god metafor, opplever eg. Eg er veldig usikker på kva som ville skje dersom eg tok Aya. Eg ville nok uttrykt veldig sterke kjensler. Og eg skjønar nok kva det ville fortelje om meg.

    SvarSlett
  3. Nei, det er både viktig og interessant tematikk. Eg kan lure på korleis livet eigentleg skulle vore, men så veit eg i alle fall at det er veldig viktig å gle seg over alt som er godt, om enn det kan verke "lite" og "ufullkome". (Kanskje det eigentleg ikkje er det).

    SvarSlett
  4. Eg trur på Embodiment. Det er difor skriftleg kommunikasjon om viktige ting er så krevande, me manglar alt det non-verbale. Tonefallet, mimikken, pausene, kjenslene, mangel på kjensler, kongruens/mangel på kongruens osb. osb. Det kan altfor lett leie til misforståingar og feiltolkingar.

    Elles synest eg Fosse seier noko veldig interessant i dokumentaren, om korleis "det" kjem til han (fritt etter minnet): "Det er som ei gåve. Eg må bare forsøke, prøve..Det kan komme, men kan ikke tvingast. Er det ikkje slik med alt her i livet? Viss du absolutt vil noko, så går det ikkje".

    Som kristne er me utfordra til å sjå etter Gud i kvarandre, trur eg. Aware/vár eller ikkje. Har me ei slik grunnholdning, blir det ikkje så lett som i stykket "Namnet" (som eg bare har sett halvvegs ennå). Dei som kjem langt i andeleg utvikling, har ofte ei oppleving av einskap. Eg trur nærværet av Gud påverkar kommunikasjonen, eller at der ein kan dele av sitt indre er Gud tilstades (og at Han dermed er mykje meir mangfaldig tilstades enn enkelte kristne trur). Der det finst menneske av god vilje, finst også Gud.

    Dette diktet/sangen har vore med meg i mange år, eg kan det "by heart". Eg trur det seier noko om ein lengsel/eit behov fleire enn eg ber på, i kommunikasjonen med sine medmenneske:

    See me beautiful
    look for for the best in me.
    That`t who I really am,
    and all I want to be.
    It may take some time,
    it may be hard to find.
    But see me beautiful.

    See me beautiful,
    each and every day.
    Could you take a chance,
    could you find a way.
    To see me shining through,
    in every way I do.
    And see me beautiful.

    Når det er sagt, burde det kanskje vore uttrykt på ein annan måte. "I am.." osb. Egenomsorg er vel så viktig som omsorg fra andre. Og som regel lettare tilgjengeleg.

    SvarSlett
  5. Det er også viktig å ta ansvar for sin del av kommunikasjonen. Då hamnar ein ikkje så lett i ei offerrolle (responsability =ability to respond). Evt bli klar over kva ein gjer som bidreg til offerrolla fell så lett, og gjere noko anna.

    Korleis kan ein ta ansvar? Umiddelbart kjem eg på desse tinga:
    •Sjekke ut projeksjonane sine «Eg ser at…, då tenker eg…, stemmer det?».
    •Fortelle kva som skjer med ein sjølv i møtet med den andre (istadanfor å komme med synsinger/projeksjonar om den andre ala«du bryr deg ikkje om meg» som hovudpersonen i «Namnet»).
    • Lytte med hjertet? Me har to øyrer og ein munn av ein grunn. Dialog, framfor monolog.
    •Forstå at ein som vaksen har eit val om ein vil føle seg avvist, eller ikkje. Kanskje handlar det meir om den andre enn om ein sjølv?
    • Jobbe seg gjennom sine eigne uavslutta gestaltar, slik at ikkje spøkelse frå fortida forstyrrer biletet av her og nå.

    Auka varheit (som er både mål og metode i gestalterapi) gjev også fleire valmoglegheitar. Oj, nå gjer eg slik som eg brukar igjen. T.d. eg blir liten i møtet med kjærasten min (som ho i hovudrolla i «Namnet») Vil eg fortsette med det, eller prøve ut noko anna?.

    SvarSlett
  6. Å snakke for seg sjølv er generelt ein bra ting då. Synest også fråværet av Jeg-Du møtet er påfallande i teaterstykket. Dei fleste forholder seg til dei andre som objekt (det), istadanfor subjekt (du). Den komande barnefaren prøver kanskje å relatere til dei andre som Du, men figuren fell til jorda (iallfall fram til midtvegs av filmen). Du skriv at det i ein forstand bare er tull, men fenomenet er igrunnen veldig utbreidd. Det er bare ikkje så påfallande når me støyter på det i det verkelege livet, som når Fosse viser oss det. Imponerande, får lyst til å høyre/lese meir av Fosse.

    SvarSlett
  7. Hehe, ein to år gamal post får nytt liv. Eg får lese kommentarane etter kvart og respondere.

    SvarSlett
  8. Trudde eg fekk kommentert her i stad. Men mange gode refleksjonar her. Godt å sjå det beste i kvarandre, ingen av oss er "perfekte", og sjølve målestandarden her, er heller ikkje gjeve. Elles set verkeleg Fosse fingeren på noko veldig viktig, men samstundes underkommunisert. "Det som ikkje seiast." Men ofte kan heller ikkje ting seiast, og stundom bør dei ikkje seiast. Men mykje bør seiast, og då er det vanskeleg når det ikkje kan seiast, til dømes på grunn av manglande språk, manglande kultur, manglande tru etc.

    SvarSlett
  9. Ja, det er eit krevande terreng. Og absolutt, ingen av oss er perfekte (eit av eksistensialismen sine grunnvilkår).
    Som eg nemnte i ein annan samanheng, det me er medvitne om kan me gjere noko med. Det me ikkje er medvitne om gjer noko med oss. T.d. kan behov me ikkje eingong er medvitne om «sive gjennom» i kommunikasjonen, og vekke reaksjonar hos den andre.

    Eg har veldig sansen for grunnhaldninga i gestaltteapi, at det ikkje er snakk rett eller gale (ein målestandard). Men ein kan snakke om kor hensiktsmessig måten ein kommuniserer på er i ein gjeve situasjon. Det gjev også meining sidan me trur at me blir til i møtet med kvarandre (ein dynamisk personlegheitsfunksjon).

    Det som ikkje seiast er også i høgste grad tilstades i feltet, og påverkar. Kanskje blir mykje av det faktisk sagt på heilt andre non-verbale måtar? Kva som kan/bør seiast avhenger også av graden av intimitet i relasjonen. Om intimiteten er låg, er det også mindre som kan/bør seiast.



    SvarSlett
  10. Kom over denne artikkelen, som seier noko viktig om tematikken vår her. Ein forfattar som visstnok er nesten gløymt idag sa eingong: « The hardest thing of all to see is what is really there». https://www.harvestmagazine.no/artikkel/glem-deg-selv?k=7b54583&__FB_PRIVATE_TRACKING__=%7B%22loggedout_browser_id%22%3A%225ea32d3c92b589ae9603a3e3e8dca200e9aaf309%22%7D&fbclid=IwAR1NeGsbYLa2Qhy09_6ZCeWJiUDnYRwRt7NdE5NIsFZ3YHOdATPJArCwgmg

    SvarSlett
  11. Ja, veldig mykje godt i gestalt. Og interessant artikkel. Ekelund skriv mykje som er verdt å lese. Men kanskje han manglar tradisjon og fellesskap å høyre heime i.

    SvarSlett