lørdag 16. oktober 2021

 Eg funderer ein god del på spørsmål om leiing, makt, autoritet og kompetanse. På mange vis er dette eit vanskeleg emne i vår kultur. Dette er har forståelege (dog ikkje nødvendigvis legitime) idehistoriske og historiske årsaker. Men eg funderer på det, korleis leiing etc. ofte er naudsynt både for at samarbeid skal fungere (kven gjer kva, og kvifor, og korleis? Kven er det som sit med oversynet og peikar ut retningane, basert på kompetanse og innsikt? Korleis behandlar vi usemje? Kven tek opp problemstillingane? Kven tek ansvaret når noko går gale? Kven har delegert makt frå høgare instansar? Etc.) Og: Leiing kan vere naudsynt for at folk skal få bruke sine evner, sin vilje, sin kreativitet, sin energi. 

Det er mykje ein kan seie om dette, og her trengst mykje visdom. Og leiing utelukkar ikkje samarbeid, lytting, kritisk engasjement etc. Noko eg beit meg merke i: I ein dokumentar om fotball vart det sagt om Man U-trenar A Ferguson: "Han var manager og sjef. Men han lot kvar spelar få vere "seg sjølv" og spele ut sin originalitet. Han var kompetent og kunne "alt" om fotball - og dette dela han med oss, og sa: 'No veit de det som de treng å vite om kampen som ligg foran. Gå og spel og ha det gøy no". Og - han var ein del av laget, som "ein av oss". Då var vi uovervinnelege." Noko å fundere på. 


tirsdag 12. oktober 2021

 Yes - kva skal eg seie. Litt politikk i dag. 

- Eg funderer vidare på fyrste halvdel av 1900-talet. Tysk nasjonalsosialisme var - som det ligg i namnet - tysk (--> anti-jødisk), nasjonalistisk og sosialistisk. Alt saman saker og oppfatningar som vart breitt dela av den tyske befolkninga i mellomkrigstida. (Sjå Robert Gellately for veldig interessant og overdue analyse). Diktatoren var såleis meir eit symptom enn ei årsak. Ustabiliteten i Europa i mellomkrigstida var også "gjeve" og knapt mogleg å endre. (Økonomisk depresjon, kommunistisk revolusjon, kolonialisme/industrialisme/kapitalisme/sekularisme/mekanistisk metafysikk, nasjonar i krig). Problemfeltet må analyserast ut frå djupare historiske premiss, så no gjev eg meg på nytt i kast med det 19. århundre. "Pursuit of power", Richard J Evans; "English and their history", R Tombs. Eg kjenner naturlegvis epoken, men eg vil sjå på den med friskt blikk. For om mogleg å sjå klårare kva som er dei gode og mindre gode vegane for samfunnet. (På nokre vis kan ein sjå ei linje som går frå kapitalisme, kolonialisme, imperialisme, politisk religion - og jamvel vidare til nyliberalisme og moderne utviklingsarbeid. Men kva er alternativet?)

- Ei relatert problemstilling som eg funderer på, i endringstider. Kva skal ein seie om bedehusets former? Bedehuset sprang ut av visse idéhistoriske, sosiologiske etc. premiss. (Sjå Olaf Aagedal; Harald Hegstad; Louis Bouyer m. fl.) I dag er bedehusrørsla i motbakke, og tidene har endra seg. Kva skal rørsla så gjere? Halde på vidare i same form? Respondere kreativt på samtida, i kontinuitet med eigen tradisjon? I praksis har bedehusrørsla gjort det siste, i mange tiår allereie. Skjønt: Kontinuiteten har faktisk stundom vore meir i "former" og "prinsipp" enn i innhald. Om nokon skal kommentere, kan ein gjere det slik: Lag ditt perfekte kristne møte. Ikkje gudsteneste, men kveldsmøte. Kva er bestanddelane, breitt forstått? Kva går føre seg på møtet? (Fargar, former, riter, tekstar, bøner, klede, mat, aktivitetar, sosialt, praktisk, stad, musikk etc.) Du har fullstendig frie tøylar, så lenge du held deg innanfor ortodoks kristen tru. 


mandag 4. oktober 2021

 John Gardiner har skrive ein biografi om Bach. Gardiner er ein verdsleiande dirigent. Han fortel om musikk i oppvekst. Tankevekkande; under krigen møttest foreldra og vener kvar sundag og song Byrds polyfoniske messe. Gardiner vart som barn introdusert til Josquin, Palestrina, Tallis, Purcell, Monteverdi, Schütz - og Bach. Fyrst vokalt, seinare instrumentalt. Nadia Boulanger (nærast ei legende) underviste han i harmoni; ho tok utgangspunkt i Bachs koralar, og i Hindemiths "Elementary training for musicians", samt solfege-systemet (do, re, mi etc.) Ho var også veldig streng, for ho meinte at fridom i musikk fyrst vart mogleg når teknikken var framifrå. Hennar grunnsetning: Teknikk utan genialitet er ikkje så mykje verdt. Genialitet utan teknikk er heilt verdilaust. 

I det heile mykje å hente ved å lese slike tekstar frå "meisterar". Eit par poeng til, så langt eg er kome i boka. Bach vart spurt: Korleis vart du slik ein meister i musikk? Han svara då: "Arbeid og arbeid og arbeid. Den som arbeider like flittig som meg, kan bli like god." Ikkje heile sanninga, men mykje er det i det. Wolff seier i ein annan biografi at Bach er utenkeleg i dag, når vi har så mykje stress og teknologi og elektronikk etc. 

I alle høve: Gardiner peikar også på kor viktig naturen og skogen var i Bachs omgjevnader og kulturmentalitet. Skogen og forholdet til den, gav kategoriar, metaforar, språk, indre liv etc. Eit underleg og tankevekkande poeng. Eg ser det når eg blar i Mads Bergs songbok. Ein haug med flotte songar...som ikkje lenger vert sunge, nærast i det heile teke. Mykje av det handlar om at songane handlar om ting som vi ikkje lenger er i kontakt med, eller syslar med. (Skog, husdyr, gardsliv, vekslinga i høgtider og årstider). Eller, ting som vi har eit vanskeleg forhold til (nasjonalkjensle, historie, familieliv, Gud og kyrkje etc.) Noko å fundere på. Gardiners Bach-bok er elles veldig spennande og inspirerande.

fredag 1. oktober 2021

Frå liturgien:


"..andre som kommer fram, og som viser at de ikke skal motta nattverden, velsignes av den som bærer brødet, med håndspåleggelse eller korstegning. 

...

Eksempler på stasjoner i bønnevandringen: 

Stille bønn ved alterringen – mulighet til å knele i bønn og ettertanke. Personlig forbønn, eventuelt med håndspåleggelse – på et sted i rommet der det er mulig å være litt tilbaketrukket. 

...

Velsignelse – den enkelte kan knele mens en medliturg legger hånden på hodet og velsigner med en fast formulert velsignelse." 


torsdag 30. september 2021

Dagens refleksjon, denne gongen om det alvorlege - men også veldig spennande! - temaet andre verdskrig. 


Eg har høyrt på ein lengre podkast om Stalingrad, har forsøkt å forstå både militære strategiar og indre logikk i krigføringa i andre verdskrig. Det har vore veldig gjevande og spennande og tankevekkande.  Eg har særleg fundert på kva som "dreiv" Tyskland, i krigføringa. Kershaws biografi om Hitler gjev "bak scenen"-informasjon, samt analysar, som er veldig interessante og opplysande. Nokre funderingar om dette temaet - eit tema som pdes. er langt unna vår røyndom, men pdas. slett ikkje er det (både fordi det er 75 år sidan, og fordi føresetnadene for hendingane låg i moderniteten, ein epoke som vi på mange vis framleis er inne i.

--

Kva dreiv Tyskland til åtak på Sovjet? Propagandaen sa at Sovjet var på nippet av å gå til åtak på Europa, og utslette Tyskland. Mange tyskarar trudde også på dette. Meir generelt var det ein sterk motvilje mot "jødisk bolsjevisme"; dette var ein dødsfiende som måtte øydeleggjast. Spenningar på dette feltet hadde naturlegvis røter særleg attende til 1800-talet. Revolusjon låg i lufta, og europeiske regjeringar måtte kome til rette med sosial naud i den etter kvart oppståtte arbeiderklassen, som fylgje av industrialisering, urbanisering, avvikling av bondeliv o. a. I Tyskland var dette også vove saman med jødehatet, som i moderne tid også fekk rasebiologiske grunngjevingar. 


Så langt, så kjent. Noko som er mindre kjent, er at Hitler såg Sovjet som "sitt India". D. e. mykje av motivasjonen for krigføringa var modellert etter britisk kolonialisme i India, og også koloniseringa av Amerika og naturlegvis Afrika. Skjønt - Hitler og co ville ikkje ha så mange koloniar. Heller var tanken å invadere Russland, utslette dei største byane, utrydde og/eller deportere russarar og særleg jødar. Så skulle tyskarane busetje seg i Sovjet vest for Ural, og ha dei attverande russarane som slavefolk. Hitler ville byggje opp dette storriket i løpet av dei neste 70-80 åra, så dei skulle bli eit stort "bonde-krigar"-folk. Så skulle dei befeste Riket for fleire hundreår framover. 

Det var ein megalomanisk tanke som snart skulle brynast mot røyndomen. Men sjølv om Hitlers planar var urealistiske og totalt inhumane, så høyrde dei likevel heime i moderne tid. Bismarck hadde, ikkje lenge før, med militær og diplomatisk kløkt, lagt under seg dei tyske delstatane, og jamvel invadert Frankrike. Det var då ein hemn for m. a. Napoleons krig mot Europa i "opplysninga" sitt namn. På slutten av 1800-talet hadde jamvel dei europeiske maktene teknisk og rasjonelt dela opp Afrika med linjal, under leiing av Bismarck sjølv. 

Preussen hadde elles over generasjonar foredla krigføringa, mtp. både disiplin og strategi. Dei var eit dødeleg våpen i hendene på den som leia staten, skulle det vise seg. Mange generalar såg på det som utenkeleg å gå imot militære ordrar, uavhengig av kor destruktive dei var ("preussisk militærdisiplin"; Hitler kunne lett gje ordrar som ville medføre unødig tap av 100 000-vis av liv, også tyske; ein skulle "gjere det for landet" etc. Det skulle bli skjebnesvangert igjennom den andre verdskrigen). Skjønt, Hitler hadde kontinuerleg eit spenningsfullt forhold til sine generalar, og mange av dei prøvde å tøye ordrane, bestride dei, utfordre dei. Men Hitler fekk det siste ordet, fordi makta var hans. 

Hitler stod såleis i ganske tydelege historiske linjer. Og han stod også i tydeleg historisk samanheng då han vektla behovet for råvarer i ein kapitalistisk/industriell økonomi. Dette hadde altså vore ein hovudmotivasjon for kolonialisme og imperiebyggjing. Men, nazismen ville verken vere kommunistisk, eller engelsk-liberal, eller fransk-opplysningsbasert (som Napoleon) Heller eit "imperium", der "Folket" og rasen vart sett over alle andre ting. Det kan ein kanskje seie var eit særeige trekk ved nazismens militære imperiebyggjing.

Hitler hadde altså brei stønad i både tysk/europeisk historie, mentalitet og befolkning, for mykje av motivasjonane i krigføringa. Det er eit djupt memento, som ein ikkje kan gjere seg så fort ferdig med. Han var også sjølv djupt traumatisert av WW1, og han klarte aldri heilt det å leve som eit normalt menneske, verken før eller etter denne krigen. På nokre vis var han sjølv eit offer for den "flytande moderniteten", inkl. det som denne førte med seg av sosial og kulturell oppløysing, og "middelklassens ambisjonar" (som Hitler slett ikkje klarte å oppfylle). I det heile må ein her seie at det er flytande overgangar mellom traumatisering av individet og traumatisering av kultur som heilskap. 

Det Hitler derimot kunne, var a) å vere soldat, og b) å drive med politisk agitasjon og demagogi. Hitler var på mange vis ein middelmådig mann - men han var "rett mann på rett tid", om ein skal seie det slik. Han kunne utnytte straumane i kulturen og den historiske augneblinken, "gå opp i dei", og forsterke dei valdsamt. Og dette fekk ein slags "momentum", ein "eigen kraft". Når nazist-organisasjonen var bygd opp, med sine maktstrukturar og sin propaganda, vart dette ein maskin som det var mest umogleg å stoppe, så lenge Hitler var såpass fanatisk. Ein del nazistar "overbaud" jamvel Hitler i vondskap, og Hitler godtok dette. For øvrig var store delar av makt-eliten i samfunnet (privat og offentleg) bak Hitler, heilt inntil godt uti krigen. 

Eit anna vesentleg poeng, som t. d. Bauman har peika på, er kor moderne heile rørsla var, mtp. teknologi, byråkrati, statsapparat. Også her er det linjer bakover - og framover. Ja - nazismen tala om "Blut und Boden", slekt og jord etc. I så måte var den "anti-moderne". Men i større grad var rørsla moderne, t. d. i sentralisering, byråkratisering, industrialisering, militarisering, kommunikasjonsteknologi, samfunnsutopi mm. Det viktige poenget ang. teknologi, er at denne slett ikkje er "nøytral", og slett ikkje er eit uttrykk for "rein viten" el. l. Gen 1-11 er her tidlaust relevant, skulle ein tru, når ein her peikar på konsekvensene av å gå utover gjevne grenser. Moderne krigføring sin destruktivitet hadde teknologi og teknisk administrasjon som naudsynt premiss.


Det var nokre tankar om eit veldig spennande og veldig heftig felt. Kanskje det kjem meir etter kvart.


Nokre gonger...er internett verdt det. 

tirsdag 28. september 2021

 Gervin, denne gongen er kapittelet om Maria. Dette er eit felt og eit tema der det er ei slags kløft mellom protestantiske og katolske konfesjonar. Så her går protestantar inn i eit temafelt som er noko "uvant". Elles har romersk katolisisme også sine eigne utviklingsvegar her, som ikkje alltid stemmer overeins med ortodoks spiritualitet (jfr. moderne pavelege uttalingar om at Maria vart unnfanga utan synd, og teke opp til himmelen med kropp og sjel). 

Gervin byrjar med å peike på at Skrifta og tradisjonen på dette punktet så å seie glid over i kvarandre. Skrifta spring ut av Tradisjonen, og Skrifta peikar vidare ut mot Tradisjonen sitt vidare arbeid. Dette er naturlegvis eit prinsipielt punkt som er veldig konsekvensrikt. I den økumeniske dialogen kan ein seie at både luthersk og katolsk her har fått sine nye innsiktar i moderne tid. (Jfr. til dømes Newman og Vaticanum II, eller moderne historisk systematikk og bibelforskning hjå t. d. Pannenberg, Bultmann, Kugel etc.)

Attende til Maria, Gervin nemner her mykje forskjellig; eg tek med litt her og der om det:

- Maria fekk bodskap om at Messias skulle bli fødd, at Guds rike skulle kome nær. Ho svara "ja" til dette, og vart eit førebilete i tru og von og kjærleik. 

- Maria vart Jesu mor - og dermed også mor til kyrkja, som er Kristi kropp. (Dette er nok då eit døme på tradisjonens "vidareutviklande" tankar). 

- I tradisjonen, også i norsk historie, har det vorte bede tre gonger om dagen, morgon, ettermiddag, kveld. Denne bøna vert kalla "Angelus", med utg. pkt. i "Herrens engel sa til Maria". Mao. ei påminning om inkarnasjonen. Når klokkene i gudstenesta i dag ringar 3x3 slag, er dette henta frå Angelus-tradisjonen (Dette var nytt for meg). 

- Laurdagen har i Tradisjonen vore Maria sin dag. Ave Maria er den mest bedne bøna, etter Herrens bøn. 

- I ortodoks tradisjon vektlegg ikona at Maria er "den milde møya", den som viser veg, den som ber mysteria. Ho er aldri åleine, sidan ho peikar vidare, forbi seg sjølv. 


- Skrifta seier ein del om Maria, eksplisitt og implisitt, og Tradisjonen har bruka, og vidareutvikla, dette stoffet. 

--> Eva fall og vart opphav til synd, Maria var lydig og vart reiskap til frelse. 

--> Den brennande busken i 2 Mos har vorte sett som eit bilete på Maria, som fødde og forblei møy. 

--> Maria har vorte identifisert med Visdomen i Ordtøka; "den som finn meg, finn livet og finn nåde". (Visdomen er ein kvinneleg figur, og elles i NT blir den knytt til både Kristus og Anden, for øvrig.)

--> Kvinner i GT har vorte sett som forløparar for Maria; Judit, Ester, Debora.

--> Maria er "Stella Maris", havsstjerna som viser veg på havet. 

--> Høgsongen har vorte sett som ein kjærleikssong både mellom Faderen og Maria, og Kristus og kyrkja. Her er mange tekstar ein har bruka og teke utgangspunkt i. 

--> Maria har vorte knytt til "tilsynekomstar" ved heilage stader, kyrkjer, sakramentale objekt o. a. 

--> Maria fekk høyre at "ingenting er umogleg for Gud", og det viser attende til Sara som fekk høyre det same, då ho vart med barn i høg alder. 

--> Maria har vorte samanlikna med "Paktens ark" i tempelet; Gud overskugga denne i tempelet, og slik skulle Guds kraft overskugge Maria ved inkarnasjonen. Maria blir då den staden der Guds nærvere er å finne, slik tempelet var det i GT. 


Det får halde for denne posten, men Gervin skriv ein del meir også. Det kjem nok etter kvart. 



lørdag 25. september 2021

 Eg er ikkje nett ferdig med Gervin, men ventar litt med å gå vidare. Nokre refleksjonar på vegen, for det det er verdt:

- Nokon gjorde meg merksam på Thurfjells "Granskogsfolket", ei bok skrive av ein rlg historiker. Tesen? At "natur" har vorte "religion" for svenskar. Skogen blir ein stad svenskar søker for å finne ein slags indre ro, finne ein slags djupare røyndom, ein slags mystikk. Dei søker bort frå urbane kyrkjer, og ut i "naturens katedral". Dette er ei rørsle ein kan diskutere og "pakke ut", og det er mykje interessant her. Også eit stort og komplekst felt som ein kan seie veldig masse om. Men det er eit teikn som peikar i retning av å "binde saman" ("re-ligare") noko som i moderne tid har vore rive frå kvarandre. 

Thurfjell peikar elles på noko finurleg og viktig, nemleg at når ein går i skogen, så "finn du det du forventar å finne". Eit viktig poeng, som også er relevant i høve til generell erkjenning (ikkje minst også mtp. vitskapsteori). Fenomen kan vere rett under nasen vår, og vi kan likevel vere blinde for dei. Og røyndomen presenterer for oss ein overflod av perspektiv og djubder. Ein del av menneskeleg erkjenning er også å kreativt skape perspektiv. (Langt inni erkjenningsteorien her, og det er eit vanskeleg felt i filosofien). I alle høve, difor er stillheit og audmjuke så viktig i mystiske spiritualitetstradisjonar. 

Men ja. Kva er det eigentleg vi møter på når vi går i skogen? Kva er det vi skal gjere med skogen? Kva er det skogen vil med oss? Kva vil det seie å "høyre heime" her? Kva har skogen eigentleg med Gud og evangeliet å gjere? Det er viktige spørsmål. Hovudsaka må vere, for kyrkja, ei sakramental naturforståing; skogen og naturen som levande og mystisk union mellom det guddomelege og skaparverket. Og oss menneske som skapningar (--> natur) med ei mengd gjevne grenser som ikkje kan overskridast utan konsekvenser. Men, også med fridom og kreativitet til å erkjenne og gjere bruk av naturen. 

I alle høve er Thurfjells tema i "Granskogsfolket" veldig viktig, eit godt utgangspunkt for ein samtale om korleis vi som menneske kjem inn på ein betre kurs enn den moderne som vi no er inne på, i høve til skaparverket. 

torsdag 23. september 2021

Dagens refleksjon. Bygdevekst, det tenker mange på for tida. Det er bra. Som alltid mykje ein kunne seie om noko slikt. Eg tenker no på dette: Det har vore ein viss mentalitet som har skapt avfolkinga av bygdene, både mtp. fallande barnetal og mtp. og straumen inn til byar (og mtp. mykje anna innan kultur, økonomi, teknologi). Meir av denne mentaliteten, vil nok skape meir av det same resultatet. Heller blir det lurt, trur eg, å tenke på kva bygder kan gje, som ikkje byar kan. Her er mange "skjulte skattar", kunne ein seie. Men, også mange dilemma. Og det går naturlegvis også an å bu i ein by og ha det bra. Her har kvar fridom til å velje. Skjønt - politikk og samfunnskrefter legg føringar.

tirsdag 21. september 2021

Sterkenils og Hans Nielsen Hauge raakas. (Mel. Eg gjætte Tulla) 

Paa Staurheim [i Bø] Sterke-Nils stige inn, aa sette seg frammed Gruva. 
I kroi steller han Staven sin, av skallen stryker han Luva.

Refreng:
Ein gamal Mann, han turve kann å verme seg imot Elden. 
Her dimms aa kolnar om kvellen. 

Aa Nils blei stelde, som jamleg, vel, i alle honom var glae. 
Om sine Karstak han no fortel, aa dæ som hendt honom hae. 

Med Borde sit der ein fremin Mann, han hev sin Bibel i Haandi. 
Paa Nils med Hugna saa lyer han, hass Anlit skjine av Aandi. 
 
Daa ris han upp, aa han gjenge stillt, med Tyri lyser i Stogo. 
Paa Nils han Hendane leggje mildt, daa Nils hev enda si Sogo. 

«Gjev Herren æra fe du var Stor !» Guds Ordæ fraa honom fløymde. 
 Der Ljos av Anlite honoms for, og Sæla fraa honom strøymde. 

Aa Nils dæ tok uti Hjarterot, aa Taarin trilla paa Kjinne 
 Han lova gjera for Syndi Bot, dæ vermde ute aa inne! 

 Ein gamal Mann, han turve kan, aa verme seg imot Elden. 
 Her dimms aa kolnar mot Kvellen.

mandag 20. september 2021

 Dagens refleksjon: Eg spela eit Risk-brettspel for ei stund sidan, og scenariet var frå andre verdskrig i 1941. Etter dette tenkte eg at eg ville setje meg meir inn i militærstrategiar frå denne tida. Så eg har studert ein del om austfronten i andre verdskrig. På mange vis var det verkeleg der det skjedde. Eg hadde på sett og vis inntrykket av at det gjekk slik: Militært inntog, nesten erobring av Moskva, så til Stalingrad, vinter kom og tok knekken på den tyske hæren, og så slo Sovjet attende. Hm, nei, slik var det ikkje nett. 

Det var svært mykje meir komplekst. Og det som slår meg (som også har slått meg før) er kor utruleg perfeksjonert den tyske krigføringa var. Men no skjøna eg også noko anna: Kor enorm kampviljen og uthaldenheita deira var. Det var månad på månad på månad med åtak, forsvar, motåtak, forsterkningar, strategiske vurderingar. Det var som om det aldri tok slutt. Og sjølv då tyskarane var på defensiven i 1943, så gav dei seg ikkje. Dei måtte verkeleg drivast attende, steg for steg, inntil 1945, med hard krigføring. (Sjå god og interessant oppsummering i YT-filmane "Eastern front WWII animated.") 

Det er veldig mange interessante ting ved dette, naturlegvis. Krig er spennande å lese om. Men tematikken er også interessant i ljos av den moderne industrielle/militære/kolonialistiske/nasjonalistiske/politisk-religiøse/moralske/kulturelle mentaliteten som dreiv det heile, og som hadde røter som strekte seg fleire hundre år bakover i tid. Igjen; det er lett å forenkle her. "Tyskland var frustrerte etter Versailles, og så kom økonomiske nedgangstider, og så gjekk dei rett inn i Hitlers politiske maktgrep." Det er mykje sant i dette, men som forståingsmodell, rekk det ikkje så langt. 

Kva var det eigentleg som dreiv Tyskland? Det er det interessante spørsmålet for meg. Mykje forstår eg av det, men ein del forstår eg ikkje. Mykje av nykjelen ligg i preussisk kompleks mentalitet, mistenker eg. Men også; moderne europeisk historie som sådan. Problemkomplekset vart forsøkt løyst, etter krigen, ved EU, global handel, konsum, velferdsstat, liberal ideologi. I vår tid byrjar analytikarar å ane eller jamvel forstå at desse løysingane ikkje er berekraftige. Utfordringa er då å finne gode, sunne, berekraftige vegar som ikkje gjer same feil som før. Slike vegar har eg naturlegvis mange tankar om. Men det er komplekse ting. 

søndag 19. september 2021

Dagens refleksjon. Det er slik, at kristendomen er ein antikk religion. Den høyrer heime i ein idéhistorisk epoke, og gjev på mange vis meining ut frå denne. Men biletet er også samansett og komplekst og spenningsfullt. Kristendomen stod også i djupe tradisjonar, frå jødedom, Babylon, Assyria, Egypt - og Hellas. Og den har skapt, og teke opp i seg, andre, og seinare, tradisjonar. Kristendomen "har" ikkje ein filosofi, skjønt - den er på mange vis sjølv ein filosofi, og den er vove saman med filosofiske straumar, altså særleg frå antikken og samtida. Den er også dynamisk, og kan i mange tilfelle bli vove saman med nye straumar på komplekst vis (beklager sloppy metaforikk). Det får halde for i dag. 

lørdag 18. september 2021

 Dagens refleksjon. Musikk. Inspirert av musene. Ein teoretiker sa: "Behandle musikk som om di eiga overleving avhenger av den. For sannsynlegvis er det slik." Det er vel noko ein musiker ville sagt - men han har rett; alle samfunn og kulturar har bruka og verdsett musikk - i alt som er essensielt, så å seie. 

Problemstilling: Kva musikk skal ein skape, komponere, utøve, lytte til, gje rom? Spotify har millionar av songar. I prinsippet finst det enormt med val. Det er ikkje opplagt at kommersialisert "junk-pop" fortener vår merksemd. Men kva? Eit poeng av same teoretiker, som eg funderer på: Musikken treng å ha nokon slags røter og relevans i det umiddelbart lokale. 

Tru, tradisjon, kultur. Folkeliv, skikkar, natur, arbeid. Mentalitet og kjensler. Fest og høgtid og dans. 

Altså - ikkje som absolutt grense. Likevel; den som syslar med musikalsk arbeid kyrkje, kultur, folkeliv, veit at det trengst nokon "parameter", nokon "retningar". Byggje opp noko felles, noko som varer, noko som gjer godt. "Reportoaret" kan godt strekke seg 1000 år bak i tid, til dømes i form av salmar, gregoriansk song, middelalderviser eller anna. Men det er viktig at det då knytast band til notida, til vår kvardag. 

Noko å fundere på; at det som eit menneske lærer av song og musikk som barn og ung, også skal kunne bli sunge når denne personen sjølv er besteforelder. Og kanskje når barnebarnet sjølv er besteforelder. 

fredag 17. september 2021

Dagens refleksjon. Med Nietzsche er det slik. At han på mange vis var ein mann i psykisk og fysisk (etc) ubalanse. Men, det han sa, var ofte ein naudsynt reaksjon på noko som også var i ubalanse i hans bakgrunnskultur. [Balanse...hm...eit interessant figurativt og bokstaveleg konsept. Balanse er bra å ha, men for å kome vidare i livet, må ein også kunne øve seg i å miste balansen, og meistre balansen. Ein kan ikkje berre liggje flatt på marka.] Nietzsche talar då m. a. om å vere kreativ, og å bruke viljen. Kreativitet og vilje føreset - mellom anna - fridom. Alle desse konsepta, trur eg vi bør seie, var vanskelege og problematiske i hans protestantisk-pietistiske bakgrunn. I Mackeys svært tankevekkande systematiske teologi Christianity and Creation, blir kvart kapittel såleis innleidd med eit sitat frå Nietzsche. Hans innspel kan seiast å vere "ateistiske", men med like stor grunn kan dei seiast å vere vektige innspel inn i kristen tradisjon og kyrkjeleg sjølvforståing. 

onsdag 15. september 2021

Dagens refleksjon. Mi meining: Nett og sosiale medier er ikkje bra, sånn "netto". Her finst mange gode og seriøse "sosial-kritiske" analysar av komplekset, jfr. Sh Zuboff; R Lustig; N Carr; J Lanier; Sh Turkle. Så eg viser til dei. Men i møte med ein slik situasjon, blir ordet "askese" på mange vis relevant. Ordet kjem av; trening, øving. Vart bruka om handverkar, kunstnar. Stoikarane bruka det om å kontrollere sine impulsar og drifter som veg til dygd. Kristendomen hadde mykje til felles med slike ideal, som så vart halde høgt i klosterrørslene. Kan askese gjere at livet vert rikare, ikkje fattigare? Friare, ikkje meir bunde?Jo. Men det er ikkje ein "endebein" veg, og det krev meir enn vilje og tankeverksemd. Også, fellesskap, tradisjon, kultur, liturgi og mykje anna.