onsdag 31. juli 2019

Litt som at dei fyrste 30 åra var eit godstog utan bremser, som rasa i full fart og gjekk hit og dit, og kven veit kva som skjer.

Og som at ein hogg i bremsene og det tok veldig lang tid før toget stogga, veldig lang tid.

Og når toget til slutt stoggar, kan ein take stock. Kva er det som har skjedd? Kva moglegheiter har eg no? Kvar er eg?

Og kanskje ein skal stå der ei stund.

Indianarane meinte visst at det var farleg å ta tog, har eg lese. Kanskje berre ein myte. Men at sjela kunne bli hengande etter ved stasjonen, om kroppen for av stad. Om det er ein myte, er det ein god myte, med sanning i seg.

tirsdag 30. juli 2019

Vil gjerne seie at livet i Poznan var interessant, fordi det var hardt.

Eg fekk litt second thoughts om katolisisme. Katolisismen er solid og god. Men kan den inspirere til folkeleg engasjement og kreativitet? Litt usikker. Det er problem med alt, liksom. Men kommunismen er jo den store ulven her.

I Poznan var det antisemittisme og høgreekstremisme. Arven frå Prøyssen? Synagogen var mislikt og forfalt, og det jødiske fellesskapet hadde etter alt å døme gått under jorda.

I Poznan var det ei ung jente på kjøpesenteret som forklara oss om klatreparken. Ho hadde sjølvkuttingsmerker oppetter armane, mange også. Ho var vakker og venleg og sårbar.

I Poznan hadde nær sagt alle unge menneske store tatoveringar. Hovudskallar, løver, monster o. a. "Don't tread on me!!!!!" Kultur og mentalitet skrive på kroppen.

I Poznan har trikken frå fotballkamp politieskorte med blåljos for å unngå slagsmål. Fansen slo i trikken så metallet smalt. Bomber gjekk av utanfor stadion.

I Poznan såg eg ein ung mann som var sint på dama si og nesten tok kvelartak på henne. Han hadde to vener som var store som oksar.

I Poznan var alle reale mot oss, om enn ikkje alltid høflege (ofte direkte uhøflege, utan å forstå det sjølv). Men reale og alltid ordentlege når vi tala med dei. Eg har respekt for det, altså. Og eit smil var ektefølt.

I Poznan var det også trygt å vere, kjentest det som. Ingen ubehagelege hendingar for oss, i praksis. Ikkje søppel på gatene, og det verka som folk hadde eit slags skjebnefellesskap. Dei var kua, men stod saman, på ein måte.

I Poznan veit dei unge folka kva det vil seie å vere mann og kva det vil seie å vere kvinne. No kidding heller. Veldig tankevekkande. Dei kunne lære meg viktige ting om livet, som ikkje kyrkja kan lære meg. Eg forstod så mykje meir no.

I Poznan er det mange katolske kyrkjer, men berre ei evangelisk kyrkje og ei ortodoks kyrkje (og der var eg på gudsteneste).

I Poznan var det lite musikk og kultur, berre DJ- og housekonsertar. Og ein cubansk konsert som mest var til for å trekke folk til å drikke alkohol. Volumet var altfor høgt. (Så idiotisk).

I Poznan var det 500000 innbyggjarar, men nesten ikkje mogleg å få kjøpt fisk. Og innmat? Fuggedaboutit. Ikkje fisk - kva et folk? Det fanst nesten ingen matbutikkar, berre kioskar. Mange såg slitne ut, mange eldre var veldig tjukke.

I Poznan var det mange som ynskte noko rikare å leve for, og heile min norske kultur, og VT-kulturen kom i nytt ljos. Bondekulturen, meiner eg. Og bygdekulturen. Hoiameg, ja. Så mykje godt det skjer i Kviteseid.

I Poznan skilte vi oss ut. Litt som "bøndar i byen", litt som "venlege og mjuke" menneske, litt som fargerike menneske, litt som vellukka menneske med sjølvtillit.

mandag 29. juli 2019

Vi lever i eit scenario, ikkje som observatørar.

"Life will pass you by"

"Deltakar, ikkje tilskodar"

Ikkje stå på sidelina i livet.



Det går djupare.


Ein kan tenke at verda kan forståast ut frå modellar, logikk, proposisjonar, lover, setningar. Det er ein typisk moderne modell. For å gripe verda, for å få kontroll.

Men kva om det langt på veg er ein illusjon, og at det som i større grad gjeld, er visdom, og at visdomen kjem ved å leve i kultur, i tradisjon, og i sjølve livet? Å ta del. Å delta.

"Ta del". "Ta del".

"Ta". Ei aktiv handling. Gripe.

"Del". I noko som er større. Vere med. Del av eit heile.


Når ein har ærlege og vise vener og medmenneske og familie som ein kan dele dette med, og få hjelp til å leve og TA DEL, så er det meir verdt enn gull. Meir verdt enn gull.

mandag 22. juli 2019

Dersom ein seier at kristendom er skapingsteologi, framfor alt. At Gud er éin, at treeininga er Guds veremåtar i verda (er dette ortodokst?) At det vi kan finne i kristendom - og i andre religionar - er tilgjengeleg for oss alle, eigentleg. Eller kanskje det er særleg tilgjengeleg i kyrkja og i Jesus, men eigentleg tilgjengeleg for oss alle.

Så er det livet det dreier seg om. Dette livet. Her og no.

Det er rart. Eg har levd ei stund no. Det har nok også lesarane også. Ad overflatefenomen, så veit vi kva det handlar om.

Fødsel, barndom, ungdomstid, vaksen, ekteskap. Dyr og natur. Kjensler og aktivitetar, leik. Eg har sett 1000 filmar, som skildrar livet.

Men kva ER livet, kva ER røyndomen? Det er det mystiske blikket som må til, på ein måte. Også teknikkar og praksisar, på ein måte.

Det er kanskje ikkje meir "ting", liksom.

Men å vere verkeleg open for det evige. For det guddomelege.

Å finne djubde, på ein måte, og ha meiningsfulle forståingskategoriar, å verkeleg la naturen og røyndomen tale. "Tal, Herre, din tenar høyrer!"

Det er ei årsak til at psykedeliske rusmiddel er så populære i dag, ikkje sant. At hemningane blir borte, og sansane opnast. Forhenget trekkast til side. Og kva talar då?

søndag 21. juli 2019

Tankar:

Traff ein mann som var interessert i teseremoniar og zen. Fin samtale. Han sa at i kvardagen kunne ein tenke at ein hang i ein trapes, med fart. Det gjaldt å sleppe taket når ein var i fart - då var ein fri, og alt kunne skje. Så ta tak i noko nytt som dukka opp. Eg lika den tanken. Det er ein metafor som skaper eit sug i magen.

Det er klart at NLM står i akutt fare for sekterisme, men kvifor bryr eg meg? Ei årsak: Dei som hadde ansvar for teologien, var min andelege "far," og hadde enorm innflytelse på meg i ein alder der mykje legg seg, av verdiar, relasjonar, oppfatningar og anna. Kjenslene mine fortel at eg kjenner meg grovt svikta av dei - og dei ser ikkje alvoret i det dei gjorde, og tek ikkje på seg eit ansvar dei faktisk hadde.

Å vere i NLM kan vere veldig godt og sunt - med fellesskap, meining, utvikling. Å ta (den fundamentalistiske) teologien seriøst, er som å drikke gift, eller som å få ein alvorleg infeksjon i kroppen. Oh boy. Og det er sånn - så lenge dei som spreier denne teologien, ikkje er villige til å lytte til kritikk, trur eg det rett og slett er viktig å åtvare menneske direkte mot både den og det leiarskapet som spreier den. Dei er ikkje ansvarlege - og heller ikkje kompetente, og når det gjeld teologi og spiritualitet, er det fullt av moralske bristar ute og går. Men klart - det finst årsaker til at dei kjenner seg forplikta til dette forkvakla systemet. Og det dreier seg om komplekse og vanskelege konfliktar. Det dreier seg ikkje om vond vilje. (Trur eg).

Dette handlar også om å vekse opp, ikkje sant. Har ein lov å vekse opp, som kristen? Spørsmålet er klassisk i moderniteten. Nietszche drøfta det mykje, ikkje sant. Har ein fridom til å konstruere teologi? Fridom til genuin kreativitet? Fridom til å utøve makt og autoritet? Fridom til å velje, tenke, føle? Fridom til å "let things go"? Fridom til å bruke kropp? Fridom til å vere tøff og karsleg? ETC.

Jo - men ikkje heilt utan røyndomsgjeve struktur og rammer. Det er berre å ha ei slags erkjenning av kva desse rammene er. Der slit norsk protestantisme, og norsk samfunn, veldig mykje. Ein oscillerer mellom sterk konservatisme (sterk kontroll, snevre rom) og sterk liberalisme (for lite rammer, fridom som opnar for maktmisbruk og skade). Det er ein vanskeleg situasjon å vere i - veldig krevjande. Mange vel anten å droppe kristendomen heilt, eller å bli superkonservative. Eller også å bli rundleg folkekyrkjelege (antakeleg den beste løysinga, men eg har naturlegvis forståing for andre).

Jeje. Som David Hume sa det så godt. Når han blir sliten i hovudet av filosofi, og køyrer seg fast, så går han ut ein tur og tek eit slag kort med gode vener. Når han er ferdig med det, har han heilt gløymt kva det var han tenkte på, og problemet er borte. Let go of the trapeze, right.

fredag 19. juli 2019

Sosial atomisme. J Mayer syng om livet sitt: "Am I living it right?" Eller "Who says I can't... [do this or that]." Grunn til å spørje. For min del har eg skjøna at det har verkeleg verdi å etterlikne andre, når andre lever i ein sunn kultur. Ingen grunn til å bryte normer og skikkar og kultur om ein ikkje må. Heller grunn til respektere og vidareføre og "blend in" - til beste for fellesskapet og andre menneske. Det blir meir smertefritt då. Eg veit ikkje om eg klarer det. Ein som ikkje har eigen familie, er allereie sårbar og i ein slags faresone. For meg er det godt med Vest-Telemark og familie og nære vener.

Før trudde eg at eg berre kunne lese Bibelen og fylgje den etc., og at dette ville vere eit godt nok fundament for livet mitt. Det vart jamvel polemisert eksplisitt imot det å vere "kulturkristen" og å forme livet sitt etter kultur. Nok eit døme på... aaggghh, no blir eg frustrert igjen, trur eg får stoppe der. Men om ei kyrkje eller andre seier det, så er det verkeleg uvettig og uansvarleg. Men desse tinga har teologiske røter, så å seie. Så noko anna må seiast, i staden - noko som verdset betre kulturen og det skapte og det kvardagslege. Og ser Gud i det.
Mackey er sterkt kritisk til Moltmanns treenighetslære. Det er fascinerande. Moltmann er "all the rage" i protestantismen. Vil tippe han er noko på linje med C Gunton også, men skal ikkje seie det heilt sikkert. Det er "social theory of the trinity." Litt som Rublevs ikon.

Ja - mon om dette er den rette måten. I oldkyrkja var det ein heresi som heitte modalisme - at Gud berre framstod i ulike "modi", "måtar." Mackey heller mot dette, men vil fasthalde den klassiske gresk-ortodokse "ein ousia, tre hypostasei". Det springande punktet er kva "hypostasis" er. I vesten vart dette raskt til "person".

Odd S Hove hadde nyleg ein lang artikkel i Dagen der han insisterte på at dei tre verkeleg er "personar". Men alle kyrkjefedre visste jo at "person" måtte seiast ikkje univokalt - altså: Gud er ikkje ein "person" slik som vi er "person." Då er Gud lik ein skapning, men "Gud bur i eit ljos som ingen kan sjå" ikkje sant. Novel, Hoves innspel har sin verdi, men det er eit symptom på manglande band i vestleg protestantisme, til djupare metafysisk teologi.

Mackey meiner at "hypostasis" heller er den éine Guds "underliggjande verksemd" i det skapte - på ulikt vis. At Gud skaper liv, struktur, kreativitet. "Logos", "Ande" - men ein kunne også personifisere andre sider ved Gud, som "Visdom". I prinsippet kunne ein ha "firenighet" eller "toenighet", meiner Mackey. Kva skal ein tenke om det, tru?

Men det er fascinerande - Mackey peikar på at "treenighetar" i Gud finst i mange religionar, og at ein i polyteismen generelt vil seie at det til sjuande og sist finst berre ein Gud, d. e. "den eine" som ingen kan sjå og kjenne, og som er bortanfor alt. (Jfr. DB Harts Experience of God).




Og - naturlegvis er NLM også mykje til velsigning, ingen tvil. Men best når dei er i økumenisk fellesskap - raskt sekterisk når dei prøvar seg åleine.
Kreativitet.

Mackey skriv veldig mykje om kreativitet. Det har å gjere med hans irske og katolske bakgrunn. I førkristen religion er poeten og kunstnaren i kontakten med det guddomelege, og det finst gudar for det kreative. I katolisismen har helgenar overteke mykje av dette. I protestantisk fundamentalisme?

Eg forstår det no.

Menneskets kreativitet vert sett på med sterk mistanke, slik som også i islamsk fundamentalisme. Sanninga er gjeve, og ein må halde seg på plass, så å seie. Eg forstår meir og meir korleis dette også har forma min eigen mentalitet. At genuin kreativitet har vore veldig fjernt for meg, og vanskeleg. Det krev ein slags indre fridom i sinnet.

Men sånn er det - når eg/ein er klar over det, kan ting endrast. Det er godt. Det krev også mykje teologisk endring. Som å tenke at vår kreativitet som menneske, er å ta del i Guds kreativitet. Som å løyse opp i fundamentalismen og openberringsforståinga, og endre epistemologi. D. e. som at verda er eit mysterium å utforske, og å uttrykke, og etterlikne.

Her er også ein tankekross for meg:

Alle religionar dreier seg om det metafysiske, så å seie. Fair enough - religionar meiner å setje oss i kontakt med røyndomen, og røyndomen rår vi ikkje over, på eit vis. På den andre sida: Alle religionar er feilbare, og alle religionar er produkt av kultur og historie. Nokon måtte ein gong stå fram og seie: "Så seier Herren", eller "Slik vart verda skapt" eller "Dette er visdomen" eller "Slik skal vi gjere rituale som reflekterer røyndomen".

Nokon måtte gjere det! Og det var slett ikkje fordi dei fekk ei klår og tydeleg og ufeilbar og ordleg openberring frå Gud. Men kva mentalitet måtte ein ha for å vere ein slik "creator of beliefs"? Den kreativt-eksistensielle mentalitet, som ein også finn hjå kunstnarar og poetar, ikkje sant. Sikkert også hjå bygningsmenn og forskarar og andre. Jammen om eg veit. Og også: Ein stod i tradisjon, i fellesskap. "Structures of belief and plausibility," som Peter Berger talar om.

torsdag 18. juli 2019

Eg har skrive ein kommentar til ein podcast-episode som NLM har gjeve ut. Ein refleksjon: Podcast-serien er på mange vis god. Den nemnte episoden handlar om bibelsyn og teologisyn. Om vi er nøydde til å seie at alt i Bibelen er bindande, sant, ufeilbart - og at det er Gud som talar alt.

Bodskapen fremjast med overtydeleg audmjuke og mild røyst. Men bodskapen er steinhard og ofte nådelaus. Det er valdsam makt i den bodskapen. Det er ekstremt interessant med denne diskrepansen mellom makta og uttrykket. Det er noko mentalt forstyrra ved det. Det er ikkje i harmoni og balanse.

Eg kjenner det sterkt att, fordi eg som prest og teolog også har hatt mykje makt, men kledd det i veldig sterk "forsiktigheit". På mange vis inviterer fundamentalismen til det. Ein blir eit skall, så å seie, eit instrument for mangfaldige og gjensidig motstridande påstandar i Bibelen.

Nei, eg tenker berre på dette å finne eit sentrum i seg sjølv, i sin person. Eit sentrum som er mjukt, dynamisk, varmt, sterkt - og som har makt og vitalitet. Det trengst ein teologi som opnar opp for det. Ein må kjenne si eiga kraft, bli ven med den, og finne ut korleis ein skal gjere bruk av den. Det krev på ein måte ein kultur også, trur eg. Som formar og rettleiar.

Eg les Rollo Mays Power and innocence. Bok skrive på 70-talet, då amerikanarar flest tok oppgjer med 50-talets "stifling conformism", så å seie. Det leidde ut i normløyse, til dels. Men det var på ein del vis eit nødvendig oppgjer, som så må vekse inn i noko nytt, liksom. Og sunnare. Ei oppgåve for oss som lever i dag.

tirsdag 16. juli 2019

Eg bestilte ein biografi i dag, om John Tavener. Eg skjønar at det er ein veg inn. Musikk er ein veg inn for meg, så eg må bruke det for alt det er verdt. Veg inn i røyndomen, inn i kjenslene, inn i mysteriet. Eg må utsetje meg for god musikk som har djubde, og Tavener og Pärt er jo i den kategorien. I popmusikkens kanon har eg gjort nok arbeid, og må heller konsentrere meg om fordjuping i klassikarane. Eg meiner, U2, Pink Floyd o. a. Men eg likar også å spele Bach når eg øvar piano. Det er ei forunderleg ro, noko ganske opplyftande i den musikken. Ein ven sa at den musikken var inspirert. Nei, trur ikkje det. Eller, kanskje eg eigentleg trur det, dersom eg tenker at inspirasjon ikkje er noko som eksisterer inni eit vasstett skott, men noko som er ubiquitous. Då, SJØLVSAGT er Bach inspirert musikk. "Inspiratio". "Innpusta". "Innanda". Den heilage Ande, ikkje sant.

Det er dette som er Mackey sitt poeng. Ut frå GT-leg syn på Guds ande, må ein då seie at Guds ande verkar overalt i skaparverket. Moderne protestantar vil lese NT og seie "neinei, Anden er berre i kyrkja" eller whatnot. Men NT-forfattarane bruka jo dei "universalistiske" GT-tekstane då dei reflekterte teologisk om Anden! Bach er inspirert, men det er vel også Pink Floyd, på sitt vis.
Kanskje ein kunne seie at kristendom må ha ein metafysikk av gresk type, fordi kristendom alltid har hatt det. Fyrst og fremst ein jødisk "metafysikk", men brubyggjinga her var altså allereie i gang. Den hadde vore det i fleire hundre år, pga. Aleksander den stores hellenisering, okkupasjonen av Israel etc.

Det er som med konservative kristne i dag. Ein kan godt seie at ein vil ha rein kristendom, men ein kan likevel ikkje unngå å bli sterkt forma av samtida, av problemstillingar, av kultur og samfunn etc. Anten ein vil eller ei. Anten ein veit det eller ikkje.

Det er godt for meg å endeleg sjå noko meir av kva filosofiske straumar som prega kyrkja teologisk sett. Stoisismens gudsbilete var veldig viktig - og dette vart så utvikla vidare i mellomplatonismen og nyplatonismen. Dette gjeld både tru og moral og gudsbilete, så å seie. Kvar av desse epokane, som prega kyrkja, hadde sine sider, så å seie, som fekk konsekvenser for gudsbilete og moral.

Veldig fascinerande, også mtp. at vi i dag treng å finne attende til brubyggjinga her, mellom det greske og det moderne - skal vi seie: Mystiske, metafysiske, økologiske.

Det er godt for meg å finne ein "viable way" reint kyrkjeleg som aksepterer Aquinas og hans arv, men ikkje er bunde til det som ein amerikansk fundamentalist a la Feser og co. Det systemet skaper for mykje angst og band, sjølv om eg jo forstår godt kvifor det oppstod. (dvs. i moderne tid).
"Life: A Shadow and a Dream".

Når ein er ung, kan ein tykkje at dette er verdsfjernt og negativt. Og moderne protestantisk kultur har, ofte med rette, fremja ein slik kritikk.

Men eg ser det annleis ut frå livserfaring. Fyrst var eg ung og naiv, og tok Jesu ord som pålydande, og vart klar for grava då eg var 20 år.

Så trong eg frigjering, og slutta å tenke på døden og framtida. Kanskje skulle det vore slik frå byrjinga.

I dag ser eg at livet er kort, også for meg. Kor langt, kor kort? Kven veit. Men som ein eldre mann sa: "Det går forferdeleg fort, dette livet."

Det set ting i perspektiv. Men eg har trua på å finne det evige i det kvardagslege.

To see a world in a grain of sand. And a heaven in a wild flower, Hold infinity in the palm of your hand. And eternity in an hour.

Som Blake seier det. 

mandag 15. juli 2019

Det byrjar å likne på noko, Mackeys teologi. Ja, det byrjar å gje meining til treeiningslæra og inkarnasjonen. Vi får sjå korleis det ender opp, og eg treng tid på å fordøye desse tinga.

Det er ekstremt tankevekkande for meg - ekstremt - at Mackey tek fram perspektiv frå Bibel - inkl. apokryfane frå GT - gresk filosofi, før-kristen religion etc. som gjev mykje meining OG som var essensielt viktig for dei fyrste kristne då dei utforma treeiningslære og inkarnasjonslære. Det har å gjere med forståinga av ord, ande, sjel, eld, visdom, som skapande sider hjå Gud.

Hengel understrekar at det aldri fanst eit punkt då kristendom var "ikkje-hellenistisk". Den var frå dag éin eit utspring frå hellenistisk jødedom. (Også apokalyptisk, fariseistisk etc.)

Og kristne i Noreg reflekterer diverre lite om desse tinga. Særleg ikkje bedehuskristne. Eg kan på ein måte lite om det også, men hadde lese nok kyrkjehistorie til å kjenne tinga att. Men det er sjeldan eg les nokon som set desse tinga fram i systematisk teologi, for notida.

Det blir klart at vi er få kristne i Noreg, og vi har kutta av kontakten med den globale kyrkja og dei djupe tradisjonane, på mange vis. (Og tenk: Vi er på ein del vis "åleine" som kristne, men dei store marknadskreftene er globale, og utøver global makt).

Vi er for moderne, inkludert dei kristne. Vi er moderne protestantar, heile hurven. Gud er langt borte, naturen er demystifisert, religion og sekulært liv er adskilte, kristendom har vorte ein bokreligion og kunnskapsreligion.

Kvar går ein veg vidare frå dette? Eg har verdfulle innsiktar som gjev meining for meg, og dersom eg tek dei fram for mange kristne, vil dei seie: "Interessant, men merkeleg" (i beste fall) eller "Heidenskap og satan!" i verste fall. Hm. Men nei, så "mørkt" er det heller ikkje. Eg har berre masse vanskelege kjensler for måten eg vart oppdregen som kristen på.

Og ofte er eg også glad for modernitetens dreiing i det moderne vesten. Det var ei indrekristeleg dreiing, kan ein seie. Det var ikkje "ateisme" mot "kristendom". Mange "grievances" var legitime. Det er også godt å ha frirom, og lov til å kritisere og diskutere.

HM.

Kanskje eg må til og lese Gro Steinsland att, men fyrst har eg ei rekke andre bøker eg må gjennom. Meditere meg gjennom. Vi får sjå, vi får sjå.
Teologi og makt.

Kyrkja har makt. Moderne tid er skeptisk til dette. Med god grunn, kan ein seie. Men kyrkja har vore "på sitt verste" i maktbruk når den har stått imot endå større maktmisbruk. Nokre gonger har også kyrkja stått for reint maktmisbruk. Jamvel i beste meining.

I Noreg, og i mitt liv, er det sosiale liv "cushioned". I kyrkja er det VELDIG sånn. Vi er varsame, vi tek hint, vi uttrykker ikkje aggresjon. Det fungerer ofte bra. Ein kan hinte, og folk tek hintet.

Det kan også utvikle seg til dobbeltkommunikasjon, naturlegvis. Eg seier noko, men kroppen og kjenslene avslører at eg meiner noko anna. Det er jo eit klassisk problem i mange kulturar. Eit vanleg problem i mitt liv.

På sundag talar Jesus om å påtale synd i kyrkjelyden. Eg tenkte mykje på denne teksten. Den er prega av Jesu frykt for at synd (som kan seiast å vere "satan") vil føre menneske til hælvette. Men også frykt for at synda kan ramme dei svakaste. Jesus formanar til bruk av makt for å ta oppgjer med synda.

Ein vanskeleg tekst, dels fordi Jesu apokalyptiske domsforståing ikkje delast av meg. Men også fordi teksten involverer makt og konfrontasjon. Eg sa gode ord, trur eg. Freista å setje teksten i eit godt ljos. Men di meir eg tenkte på det, di meir skjøna eg at "synd" faktisk kan vere ein ekte faktor.

Opplagt: Tenk på nazistane som ville bruke kyrkjemakta for å drepe jødar, psykisk utviklingshemma og andre. Yessir. Då kom Jesu ord til sin rett.

Men maktutøving som ikkje er av det gode, kan også vere skjult. Som når "cushioning" og "hint" ikkje fungerer, dvs. nokon utnyttar at situasjonar dobbeltkommuniserer og at folk er milde (for milde, antakeleg). Eller: Når makt utøvast i namnet til Gud, Jesus, kristendom etc. etc.


Eit vesentleg poeng som eg understreka i preika, er at Jesus er ein visdomslærar. Dei kristne ville seie at han er "Visdomen", d. e. Guds skapande "energi" i verda. Jesus seier dermed visdomsord, som går hit og dit, slik visdom ofte gjer. Nokon ler og seier at ordtak kan vere motsigande. Er det sant at "sterkast er den som står åleine", eller er det heller sant at ein treng nokon å støtte seg på? Etc. Saka er at båe kan vere sanne, og at det krevst visdom å vite når prinsippa "apply".

Av og til vil Visdomen seie: "Døm ikkje!" "Nei, iretteset du no, då er du sanneleg ein hyklar". Av og til Visdomen seie: "Iretteset du ikkje no, så er du dvask, og du tillet det vonde."

onsdag 10. juli 2019

Mackey skriv at det er critical, heilt essensielt, å leggje merke til metaforane i Bibelen. Det er dei som "openberrar" røyndomen, på mange vis. Difor blir også poesi veldig viktig for Mackey. Også i vårt eige språk blir metaforar viktige. Dei "avslører" kulturen - dermed også tenkemåtar, levemåtar, følemåtar, trusmønster etc. - på djupaste nivå. Metaforane er også overalt.

Når eg tek tak i ein metafor, kan eg utforske og utvide. Veldig interessant. Trekke inn nye element. Bakgrunnserfaringar. Stille nye spørsmål. Utforske meg sjølv, den eg snakkar med, verda vi lever i.

tirsdag 9. juli 2019

Constant rebellion.

Må livet vere slik? He.

Eg gler meg til Poznan. Eg vil bruke tid på å lese. Og vere med familie og vener.

Eg må lese Mackey, den katolsk-keltiske teologen, for å finne djupare analyse av inkarnasjon og treeiningslære i ljos av moderne innsiktar.

Eg vil lese Stephen H Buhner nøyare, for å finne ut kva rolle hjarta mitt - eg talar ikkje metaforisk! - skal spele i spiritualiteten min. Hjarta, som har nerveceller, og som føler seg fram, og som "tunar" seg inn på bylgjelengder frå alt levande. Bibelen seier at det er slik. Moderne metafysikk og kroppsforståing avviste det som "mytologiske og utdaterte forestillingar. Eg mistenker at sanninga ligg nærare den bibelske.

Eg vil lese Human Odyssey, Thomas Armstrong. Om stadier i livet, korleis navigere dei. Når eg ikkje får til nokre sentrale steg i menneskeutviklinga, eller i det minste slit med dei - få familie, ha stabil og solid inntekt, ha status - kva gjer ein så? Det lurar farar i eit slikt farvatn, men også rike moglegheiter, til å konstruere eit liv utanfor normalkultur, som er rikare enn normalkulturen, men også farleg, fordi det å gå utanfor allfarveg er knytt til risiko for å skade seg, gå seg vill etc.

Eg ville ha lese Bermans Wandering God, sjølv om eg er mildt sagt usikker på tesen hans om at pre-aksial religion og spiritualitet er meir egalitær og harmonisk. Men eg trur uansett han ER inne på noko, som Mackey: Religion må jordfestast, rotfestast i sjølve skaparverket. I kropp, skog, kjensler, hav, brød og vin, det heilt nære.  Det bør ikkje vere så stor veg frå å seie "naturen er min katedral" til "kyrkja er min katedral". Kanskje INGEN veg (prinsippet i ortodoks spiritualitet er at liturgien og kyrkjerommet er mikrokosmos - slik også menneskesinnet er det. Gud og det skapte møtast. I Natur, i Mennsket, i Liturgi.


Når eg berre spelar med kjensle, den musikken eg vil, den eg trekkast mot, den som gjev mest ENERGI, så er det "rebellion". Det er overraskande for meg. Eg er som U2; set meg sjølv i rolla som Judas eller Satan. Ikkje som at vil gjere "vondt", men som at eg blir ein opprørsfigur, ikkje sant. Som i Dante. Overraskande for meg, men slik er det. Eg er ikkje så redd for det, for å seie det slik. Det er også noko sunt i det. Det må vere skisma hjå dykk, så det reine skal kome fram. Også skisma inni meg.


Men skal det alltid vere slik? Om eg skal finne ro og harmoni i livet - i den grad det er mogleg - så trengst ein slags spiritualitet for det. Som ikkje lashar ut og skadar meg, og som samstundes har vett og visdom nok til å skape gode rytmar som er harmoniske. Som fører inn i djupet i eksistensen. Altså må eg kanskje undersøke klostertradisjonar. Og gjere det beste ut av det, med lokalsamfunn, vener, familie, arbeid, vanar, mat og urter.

Vi får sjå om det er mogleg. Det nyttar ikkje å stampe mot brodden, seiast det i Bibelen. Det er sant. Å stampe mot røyndomen, å gå imot vett og visdom og natur og livskjensler og lengslar, det vil ha sin pris. Men sterke samfunnskrefter driv oss til det, og eg klarer neppe å hanskast med dei kreftene åleine. Retting: Eg klarer det def. ikkje.


onsdag 3. juli 2019

Dei fleste i kyrkja treng ikkje å tenke så mykje. Dei kan leve normale, gode liv, og vere i kontakt med kyrkja og kyrkjefellesskapet. Det er det beste for dei fleste, og det seier eg ikkje med paternalistisk tone. Er du ein av desse, så er det ikkje ein gong vits i å lese denne posten. Det vil berre skape grief.




Men moderne teologi har problem. Minst tre sentrale problem, dersom vi no held oss til "konfesjonell dogmatikk":

Schweitzers poengtering av at Jesus var ein apokalyptisk profet, med alt som dette inneber av kulturelt betinga forventningar, overtydingar og anna.

Evolusjonsteoriens understreking av at mennesket høyrer heime i "deep time", og at det ikkje blir meiningsfullt å tale om Adam og Eva som to historiske menneske som bragte synda inn i verda. Og kva skjer då med frelsa, forstått som ein reaksjon på arvesynda?

Bibelforskninga si klargjering av at Bibelen ikkje kan sjåast som "openberring" eller som "feilfri". Kvar kjenner vi då eigentleg Gud?


Kva gjer ein med dette, i teologien? Kva fylgjer får desse innsiktane? Noreg er eit lite land, så det er vanskeleg å finne folk som syslar på seriøst vis med problemstillingane. Men katta er ute av sekken, og på sikt treng ein gode refleksjonar om det.

Det er i det minste godt for meg å finne seriøse teologar som arbeider truverdig med desse tinga, som ser problema i auga. Dersom kristendomen på eitt eller anna nivå er "sann" - eg meiner då ortodoks kristendom, så å seie - så må desse tre innsiktane ovanfor på eitt eller anna nivå dytte kristendomen i ein sannare retning, dvs. at kristendomen blir meir "seg sjølv", meir i harmoni med sjølve røyndomen. Og, utan at alt dette blir apologetisk bullshit.
Nordmenn er på mange vis lukka, litt som automatar. Dvs. når dei ikkje er fulle.

Bilderesultat for social guidebook to norway

Eg kan forstå noko av dette. At ein må lukke seg for å beskytte seg. Dersom ein ikkje delar kultur og tradisjon og fellesskap!

For dersom ein opnar seg, og ikkje veit kva som vil kome i retur, kva som vil bli sagt, påstått, formana, påtala - så kan det vere farleg og smertefullt.

Slik er det jo også dels med religion i Noreg. Vi manglar breie tradisjonar for høgtider, livsval, livsmønster, spiritualitet, kjensler, samliv etc. etc. Ikkje det - mykje må kvar og ein finne ut sjølv. Men så mykje? Utan rammer, tradisjonar, symbol, liturgiar, forteljingar, tradisjonar? Jo, vi må jo ha det.


Eg tenker på dette. At sjølv-vern også er nødvendig. Men korleis, på kva nivå? På kva måte?


Når eg møter på teologiske og mroalske problemstillingar, tenker eg at eg bør vere sannferdig og ærleg, og søke å gjere og tru det rette. Det er lettare sagt enn gjort. Kanskje er det UMOGLEG. At ein berre må bevare og beskytte sin kjerne. Sleppe berre nokre heilt inn. Og elles la verda sigle sin eigen sjø. Er det sånn?

Men NOKON må våge å gå inn i kulturens "irrgangar", å våge seg inn i den djupe skogen, å gå inn i hola for så å kome ut att.

Hildegard von Bingen

Rather, they spring from her experience helping in and then leading the monastery's herbal garden and infirmary, as well as the theoretical information she likely gained through her wide-ranging reading in the monastery's library.[34] As she gained practical skills in diagnosis, prognosis, and treatment, she combined physical treatment of physical diseases with holistic methods centered on "spiritual healing."[58] She became well known for her healing powers involving the practical application of tinctures, herbs, and precious stones.[59] She combined these elements with a theological notion ultimately derived from Genesis: all things put on earth are for the use of humans.[60] In addition to her hands-on experience, she also gained medical knowledge, including elements of her humoral theory, from traditional Latin texts.[58]

tirsdag 2. juli 2019

I dag var eg heime og høyrde på musikk, las, tenkte. Avbrote av herleg gåtur i skogen der eg får kommunion med naturen, inkludert ein stor, svart hund og ein triveleg nabo.

Eg høyrde på Valaamklosterets gregorianske song.

Eg spela salmar, og Bach. Stevie Wonder.

Så ville eg kjenne livsvitaliteten.

Eg spela Seigmens Ohm.

Metallicas Mercyful fate.

ZZ Tops Tube Snake Boogie.

Eg høyrde så eit foredrag om shintoisme.

Eg las om moderne teologi i keltisk tradisjon.

Ja, kva skal ein seie. Andeleg rettleiing, kvar finst no det, i Noreg?

Men kanskje JP Mackey kan hjelpe meg noko vidare.
Veganarar vil ikkje ete dyr. He. Som alltid kan ein ha forståing for det. Det gjevast grunnar. Jfr. grisedokumentaren. Nokre grunnar er ikkje så gode, men.

Vi skal ikkje ete dyr fordi dei døyr av det.

He.

Eg meiner.

Veganisme er også "slow suicide", for kroppen treng mykje næring som kun gjevast i kjøt, fortrinnsvis lever, nyre, tunge, hjarta, bein, blod, sener.

I urkulturar tenker ein ofte at ein får krafta frå den kroppsdelen ein et, og frå dyret. Eg likar den tanken.

Men eg meiner. Vi er i konstant interaksjon med omgjevnadene våre uansett. Lufta og sola og vatnet, ja. Framfor alt bakteriar, men også ei mengd andre mikroorganismar. Dei ET oss. Vi ET dei. (Fortrinnsvis i fermentert mat).

Planter er også levande, og har sine kjensler og tankar. Vi må også ete dei. Tough luck.

Eliade skriv om at offertanken har å gjere med ei slags "forsoning" med skaparverket som ein bryt inn i når ein drep og et og haustar.

Crazy, ikkje sant??? Crazy, I tell you!!

Ja - men når ein ser grisedokumentaren kan ein saktens lure på kven som er mest crazy. Eg veit kven eg ville sagt.

Eg tenkte på dette, for helseproblem er også variantar av det same. At mikroorganismar ser sitt snitt til å bruke oss menneske - og vi må kjempe mot dei, og drepe dei.

Men betre: Finne ein måte å leve i harmoni med omgjevnadene våre - inkludert mikroorganismar. Det krev ein slags heilskapleg innfallsvinkel til livet.
Eg lærer og ser alltid noko nytt når eg er i skogen. Eg går i skogfarga klede. Vil blend in. "Og kjenna at vi er i slekt med jorda, med vinden og kvite sky." Det fungerer! Fuglar kjem, ganske nær. I går stod eg stille med hunden slentra og åt gras. Fuglar kom, mange også. Ein av dei kom på ei grein berre ein meter unna meg, og var ikkje redd.

Eg lærer mykje av naturen, må eg seie. Eg forstår ikkje heilt kvifor eg ikkje såg nøyare før. Men det har nok noko med rammeverket å gjere. Eg har lært i alle fall noko biologi og naturfilosofi. Vil også lære meir. Skal sjå Miyazaki og lese Buhner, så skal vi sjå.