søndag 3. mars 2019



Ja. Der er det.

Så tok Jesus dei tolv til sides og sa til dei: «Sjå, vi dreg opp til Jerusalem, og alt som profetane har skrive om Menneskesonen, skal oppfyllast.  Han skal gjevast over til heidningane og bli spotta og mishandla og spytta på,  og dei skal piska han og slå han i hel. Og tredje dagen skal han stå opp att.»    Men dei skjøna ikkje noko av dette. Det var løynt for dei, og dei forstod ikkje det han sa. (Luk 18,31-34)


I dag feirar vi fastelavnssundag. Det er ein dag i året som skaper mange gode bilete inne i oss nordmenn. Vi kan tenke på sanitetslaget som sel fargerike bjørkeris. Kanskje du kjenner smaken av vannbakkels med krem, fastelavnsbollar. Eg kan hugse fastelavnstida då eg var i barnehagen – vi kledde oss til karneval og hadde ein stor pose i brunpapir – ein pinata – som vi denga laus på med trestokkar.

Ja – det er gode minne, om fellesskap og glede. Men, det skulle ta lang tid før eg skjøna meir kva som var bakgrunnen for mange av dei gode tradisjonane som vi har i den kristne verda, rundt dette med fastelavn og karneval. Det har å gjere med den tida vi er inne i, i kyrkjeåret – og framfor alt den tida som ligg foran oss – fastetida og påskehøgtida.

”Fastelaven” – det kjem eigentleg av det tyske ”Fastelabend.” ”Kvelden før fasten”. Vi står på dørterskelen til fastetida – som er ei tid for alvor, ro og ettertanke. Men før fastetida byrjar, kva gjer ein då? Jo, ein har fest og høgtid. Så i går byrja karnevalet i Rio de Janeiro, med masse fargar og musikk og opptog. ”Karneval” – det tyder: Leggje bort kjøtet. Tanken er: Når fasten kjem, skal vi ete grønsaker og ikkje sløse. Men no skal vi ha ein skikkeleg fest med mykje godt.

Vi finn den same tanken att i våre nære tradisjonar, når vi talar om ”feitetysdag”, som er no fyrstkomande. Det var ein dag for feit og næringsrik kjøtmat – ein skulle feite seg opp. På fransk heiter feitetysdag ”mardi gras” – det er dagen for fest og karneval i New Orleans. Ja – eg trur at vi nordmenn, og kanskje særleg i kyrkja, skulle ha blåse meir liv i desse festtradisjonane.

Protestantisk kristendom har nok hatt litt for mykje faste og litt for lite fest. Eg kan hugse eg høyrde eit intervju på radioen, det var ein norsk forfattar som hadde budd i Hellas i ein periode. Ho hadde opplevd høgtider, fest, fargar og mat. Ho sa: ”Ja, det var som om livet mitt byrja på nytt, som å bli eit anna menneske.”

I alle fall – til tysdag er det feitetysdag – og så dagen etter, kjem ”oskeonsdag”.  Det kjem av Bibelens uttrykk: Å gjere bot og angre ved å kle seg i sekk og oske. Då byrjar fastetida. På den tradisjonelle gudstenesta på oskeonsdag står presten framst i kyrkja med eit lite kar med oske – osken frå palmegreinene på palmesundag. Ein går fram til han, og han vil stryke ein kross av oske i panna di, medan han seier: ”Hugs, menneske, at du er støv, og til støv skal du vende attende.”

I fastetida, då minnast vi om at livet er forgjengeleg – og at det å vere menneske også handlar om omvending, offer, fornekting. Vi snakkar nok ikkje så mykje ope om desse tinga i Noreg i dag. Men dei er jo likevel ein viktig del av livet. Tenk på ei idrettsstjerne på TV. Han eller ho kan seie: ”Jo, gullet i dag smakte godt. Så har eg også ofra alt for å kome hit eg er i dag: Tid, krefter, familie.” ”Ofra alt”. Kven eller kva var det stjerna ofra til, tru? Kanskje seg sjølv? Eller nokon han eller ho ville imponere? Eller kanskje til det norske folk?

Dei som er foreldre, veit også mykje om kva offer er, trur eg. Ein psykolog eg høyrde, sa: ”Når du blir forelder, då innser du at livet ikkje lenger handlar om deg. Ja, slik skulle det i alle fall vere. Du vil gjere det du kan for at det skal gå godt med barnet som du er så glad i.” Ja – det er eit offer, og samstundes også ei slags investering i ditt eige liv, ditt eige familiefellesskap.

Og i fastetida fylgjer vi som kyrkjelyd Jesus på vegen mot sitt store offer i Jerusalem. Slik syng vi i ei kjent salme: ”Se, vi går opp til Jerusalem i hellige fastetider. Og ser hvordan Jesus, Guds egen sønn, i stedet for syndere lider.” ”Ingen har større kjærleik enn den som gjev livet for sine vener”, vert det sagt i Bibelen. Slik offer-kjærleik er det Jesus viser, og formanar oss til å vise i møte med kvarandre.

Kva betyr så det, reint konkret, i mitt og ditt liv? Kva skal eg ofre? Korleis kan Jesu førebilete få utslag i mitt eige liv? Ja – sei det. Her finst det ingen detaljert fasit. I kyrkja blir det sagt: Alt det du eig, alt du er, det er ei gåve frå Gud. Gå så ut i verda og lag noko godt og vakkert av det. Det er meininga når presten seier: ”Gå i fred. Ten Herren med glede.” Og etter som vi blir eldre og meir erfarne, vil også utvikle mognad og visdom, trur eg, til å gjere dei rette og gode offer.

Det er mykje godt å ta del i, i dei gamle kyrkjelege tradisjonane rundt inngangen til fastetida. Det er tradisjonar som eigentleg handlar om å vere saman i fellesskap og dele dei djupe tinga saman, på livsreisa – både glede og sorg, fest og faste. I dag, på fastelavn, får vi vere saman og gle oss over dåpsbarnet, vesle Tora Marie. Vi feirar henne og tek imot henne både i familien, i kyrkjelyden og i bygda. Og vi får gle oss over gudsteneste, song og musikk med familiekoret, kyrkjekaffi og ein god prat.  

”Vandre i Guds lys /:La oss vandre i lyset
liksom Han er lys,
vandre i Guds lys,:/
vandre i Guds lys, (3x)
vandre i Guds kjærlighets lys.

/:La oss elske hverandre
liksom Han har elsket oss,
vandre i Guds lys,:/
vandre i Guds lys, (3x)
vandre i Guds kjærlighets lys.

/:La oss tilgi hverandre
liksom Han har tilgitt oss,
vandre i Guds lys,:/
vandre i Guds lys, (3x)
vandre i Guds kjærlighets lys.

/:La oss be for hverandre
liksom Jesus ber for oss,
vandre i Guds lys:/
vandre i Guds lys, (3x)
vandre i Guds kjærlighets lys.